Genç yaşta kalp krizlerinde buzdağının görünmeyen yüzü var; uyuşturucu ve uyarıcı maddeler, kötüye kullanılan ilaçlar, testosteron benzeri sentetik hormonlar, enerji içecekleri ve alkol. Bunlar, bilindik riskleri olmayanlarda da kalp krizini tetikleyebiliyor.
Özellikle kokain, amfetamin, eroin, metamfetamin, esrar, ecstasy, eroin gibi uyarıcı ve uyuşturucuların kalp krizleri üzerindeki etkilerini ortaya koyan kanıtlar her geçen gün artıyor.
Araştırmalara göre, 50 yaşın altında kalp krizi geçirenlerin kayda değer bir bölümü bunları kullanıyor.
Ateroskleroz Derneği’nin düzenlediği ‘Genç Kalp Krizleri Sempozyumu’nda genç kalp krizlerine zemin hazırlayan faktörler, korunma yolları, güncel tanı ve tedaviler tartışıldı.
İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Yağız Üresin genç kalp krizi geçirenlerde ilaç kullanımı ve maddelerle ilgili konuştu.
Tek bir kez kullanmak bile kriz için yetebiliyor
Diken’in sorularını yanıtlayan Üresin, söz konusu maddelerin tek bir kez kullanımının dahi kalp krizi için yetebileceğini söyledi.
Bu maddeler kalbin yükünü artırıyor. Kalp damarlarında ani spazma yol açabiliyor. Tansiyonu ve kalp hızını yükseltiyor. Kanın pıhtılaşmasını artırarak damar tıkanıklığına neden olabiliyor. Aritmi eğilimini artırabiliyorlar.
ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, 50 yaş ve altındaki kalp krizi (miyokard enfarktüsü) geçirenlerin yüzde 10’u kokain ve/veya esrar kullanıyor. Özellikle kokain ve metamfetamin, yüksek derecede kardiyotoksik uyarıcılar. Ayrıca aritmi, kardiyomiyopati (kalp kası hastalığı) ve inme riskini de artırıyor.
Bir başka araştırmada 427 madde bağlantılı kalp krizi geçirenlere bakılmış. Yüzde 47,7’sinde sentetik kannabinoid (bonzai), yüzde 33,3’ünde metamfetamine, yüzde 23,3’ünde ecstasy, yüzde 8,3’ünde eroine rastlanmış.
Damar tıkalı olmasa bile kriz geçirtiyorlar
Üresin, 45 yaş altı kalp krizi vakalarının yüzde 10-25’inde hipertansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği gibi klasik risk faktörlerinin bulunmadığını söyledi. Genç yaşında kalp krizi geçirenlerin önemli bir kısmında LDL kolesterol (kötü kolesterol) hedef veya kabul edilebilir sınırlarda.
Diğer yandan gençlerde (25 yaş altı) madde kullanımının 2010-2022 arasında yüzde 50 oranında artması, genç kalp krizleriyle ilgili ilişkiyi de işaret ediyor.
Üresin, şunları söyledi:
“Gençlerde sigara kullanımı sabit dururken, madde kullanımında ciddi artış var. Madde kullanımı artık ‘nadir’ değil. Kalp krizlerinde rutin ve şüphe gerektiren gizli bir faktör. Gençlerdeki sorun damarlarda tıkanıklık değil, dinamik fonksiyon bozukluğu.
Genç kalp krizlerinde hastalara mutlaka bu maddeleri kullanıp kullanmadığı sorulmalı. Tansiyonu olmaması gereken hastalarıma ben soruyorum.”
Konuştuğumuz bu maddelerin kalbi nasıl durdurduğuna gelince… Her birinin etkisi farklı. Örneğin kokain kalp damarlarının tıkanmasına yol açıyor. Steroidler (sentetik hormonlar) ve doğum kontrol ilaçları pıhtılaşma faktörlerine yol açıyor.
Amfetaminler sempatik deşarj ve taşikardiyle kalbin yükünü, oksijen talebini artırıyor. Eroin de kalp ve damar sistemini çökertiyor. Kalbin iç zarını ve kapaklarını tahrip ediyor. Kalp yetmezliği, aritmi, kalbin sürekli kan pompalayamamasına bağlı akciğer ödemine neden oluyor.
Kokain ve metamfetamin kalbi bozmak için üretilmiş gibi
Üresin, “Kokain kullanımından sonraki ilk bir saat içinde kalp krizi riskinin 24 kat arttığını” söyledi. Sürekli kullanım hâlindeyse kalbin ana pompalama odası olan ventrikül duvarı kalınlaşıyor. Bu durum kalbin kanı vücudun geri kalanına pompalamasını etkiliyor. Nihayetinde kalp yetmezliğine veya kalp kapakçıklarında kusurlara yol açabiliyor. Ayrıca damar sertliği (ateroskleroz) gelişiyor.
Türkiye’de de çok sık kullanılan metamfetamininse hem bağımlılık potansiyeli hem de sağlığa zararlarının büyük olduğunu belirten Üresin, şöyle devam etti: “Metamfetaminle kokainin benzerlikleri var. İkisi de şiddetli uyarıcılar. Sanki kalbi hasarlamak için yapılmışlar.
Uyarıcı oldukları için kalbin sempatik sistem aktivitesini çok artırıyorlar. Öyle olunca kalbin atım sayısı, kasılma gücü, iş yükü artıyor. Bir yandan da damarları büzüyor. Hem oksijen ihtiyacı artıyor hem sunulan oksijeni azaltıyor. Böylece kalp krizine zemin hazırlıyorlar. Kanın pıhtılaşma eğilimini artırıyorlar.”
Bunlar da genç yaşta kalp krizi geçirtiyor
Üresin, genç yaşta kalp krizlerine yol açan ve sorgulanması gereken diğer faktörleri şöyle sıraladı:
*Kalbe en büyük zararı bonzai (sentetik kannabinoidler/sentetik esrar) veriyor. Diğer maddeler gibi kan akımını yavaşlatıyor. Pıhtı riskini artırıyor. Aritmiye yol açıyor.
*Ecstasy doğrudan kardiyotoksik. Akut hipertansiyon, dirençli taşikardi ve potansiyel olarak ölümcül aritmileri tetikliyor. Kalp kasının oksijen ihtiyacı artarken, damarlardaki kasılma nedeniyle sunumunun azalması kalp krizine neden oluyor. Taşikardi ve kapak hasarından birincil sorumlu.
*Esrarın içindeki THC içeriği çok yüksek oranlara ulaştı. Kalbin oksijensiz kalmasına, ardından kalp krizlerine ve hatta ölüme yol açan taşikardiyi tetikliyor. THC yağ dokusunda birikiyor ve stres anında tekrar kana karışabiliyor.
*Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda kullanılan ilaçlar da uyarıcı. Paradoks bir şekilde bu sorunu olanları sakinleştiriyorlar. Onlar için faydalı yani. Ama örneğin sınava girerken konsantre olmak için almak doğru değil. Sempatik sistemi uyarıyorlar. Bu aritmi, kalbin yükünün artması, dolaşımın bozulması anlamına geliyor.
*Bazı kemoterapi ilaçları kalp ve damar sistemine zarar verebiliyor.
*Vücut geliştirme sporu kendi başına kalp ve damar sistemini bozuyor. Üstüne kas geliştirmek için alınan testosteron benzeri sentetik hormonlar eklenince kötü kolesterolü ve pıhtı riskini artırıyor. Şeker metabolizmasını bozuyor.
*Enerji içecekleri buzdağının altında kalan kalp krizi tetikleyicileri arasında sayılıyor. Diğer uyarıcılar gibi sempatik sistem üzerinden kalbi etkiliyor. Kalp krizlerine ve ani ölümlere yol açabiliyor.
*Alkolün kalp krizlerinde akut etkisi yok. Ancak alkol organ toksisitesi açısından çok zararlı. Bütün organları etkiliyor. Kalp kasını bozuyor, tansiyonu ve inme eğilimini artırıyor, lipitleri etkiliyor. Aşırı alkol tüketimiyle hipertansiyon, atriyal fibrilasyon (düzensiz, genellikle çok hızlı kalp atışı), kalp krizi, ani ölüm ve genç bireylerde inme riskinin artması arasında ilişki var.
*Reçeteli alınabilen bazı ilaçlar (nörolojik veya psikiyatrik hastalıklarda verilen) da kötüye kullanıldığında kalp krizlerini tetikleyebiliyor.
*Genellikle bitkisel olduğu iddiasıyla satılan ‘merdiven altı’ zayıflama ilaçlarının içinde uyarıcı, iştah kesici, enerji sarfiyatını artıran maddeler yüksek oranda var. Bunlar da kalp krizlerine yol açabiliyor.
*Serumların içine katılan bazı maddeler de kalp krizlerine neden olabiliyor.
