RIFAT DOĞAN
Hükümetin, önde gelen sivil toplum kuruluşlarından Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ni (TMMOB) ‘kendisine bağlama’ girişimi yargıdan döndü. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (DİDDK), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın girişimini ‘yetki aşımı’ olarak değerlendirip iptal için topu Anayasa Mahkemesi’ne gönderdi.
12 Eylül döneminde uygulanmak istenmişti
19 Nisan 1983’te 66 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’na bir madde eklenmiş, meslek odası temsilcilerine uluslararası toplantı ve kongrelere katılabilmek için bakanlıktan izin alma koşulu getirilmiş, ancak hiçbir hükümet bu düzenlemeyi uygulamamıştı.
TMMOB özellikle Gezi eylemlerinde öne çıkmasının ardından hükümetin şimşeklerini üzerine çekince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 30 yıl sonra 21 Ağustos 2014 tarihli yazısıyla söz konusu Ek-1 madesini uygulamaya girişmişti.
Buna göre kanun çerçevesinde hazırlanan yönetmelikler bakanlıkça uygun görülüp onaylanmadan yürürlüğe girmeyecek, bu maddenin yürürlüğe girmesiyle birlikte kanuna bağlı mevcut yönetmeliklerin en geç altı ay içerisinde yeniden düzenlenerek bakanlığa sunulması gerekecekti. Bu süre bakanlık tarafından en fazla altı ay daha uzatılabilecekti. Süre sonunda bakanlık tarafından onaylanmayan yönetmelikler hükümsüz hale gelecekti. Mevcut yönetmelikte her ihtisas şubesi yalnız bir oda açabilirken, hazırlanan düzenlemede her ihtisas şubesinin oda açabileceği hükmü yer alıyordu.
Bunun üzerine TMMOB de maddenin Anayasa Mahkemesi’ne götürülmesi istemiyle Danıştay’a dava açmıştı.
Danıştay’dan ‘bakanlık sınırını aşmamalı’ uyarısı
Odanın açtığı davayı haklı bulan DİDDK kararında bakanlığın TMMOB’u sadece idari ve mali konularda denetleyebileceğini belirtilerek şöyle dendi: “Anayasa’nın 135. maddesinin beşinci fıkrasında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları üzerinde devletin ‘idari ve mali denetiminden’ söz edilmektedir. Dolayısıyla, merkezî idarenin kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları üzerindeki denetimi idari ve mali denetimin ötesine geçmemelidir.”
Danıştay, bakanlığın denetim yetkisini aştığına dikkat çekerek kararında şu ifadelere de yer verdi. “Dava konusu kural ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ni veya odaları temsil etmek üzere uluslararası toplantı ve kongrelere katılmak için bakanlıktan izin alınması şartı getirilmiş, dolayısıyla idari ve mali denetimin kapsamını aşan şekilde izin verme yetkisi bakanlığın takdir yetkisine bırakılmıştır. Bu durum, idari ve mali denetimin ötesinde, merkezî idarenin vesayet denetimi yetkisini aşacak biçimde kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği ile Odaların hiyerarşik olarak bakanlığa bağlanması anlamına gelmektedir. Söz konusu izin verme yetkisinin idari ve mali denetim yetkisiyle bağdaşmayacağı açıktır. “
Danıştay karar verilmesi için dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne gönderdi.
Başkan Muhçu: Karar emsal niteliğinde
Kararı değerlendiren Mimarlar Odası Başkanı Eyüp Muhçu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın sınırını aşan yetkiler kullanmak ve odaların işlevlerini engellemeye dönük bir düzenlemeye gitmek istediğini ancak Danıştay’ın buna izin vermediğini söyledi.
Muhçu, bakanlığın TMMOB’u kendi alt birimi, emri altındaki bir kuruluş olarak gördüğünü kaydederek “Danıştay bu düzenlemeye karşı aldığı kararla TMMOB’un hiyerarşik olarak bakanlığa bağlı bir birim olmadığını belirtmiş oldu” dedi.
Bundan sonra sürecin Anayasa Mahkemesi’nde devam edeceğini söyleyen Muhçu, AYM’nin de bahsedilen maddeyi iptal edeceğini savundu. Muhçu, kararın emsal niteliğinde olduğunu ifade ederek 64. hükümet programında TMMOB yasasına yönelik olarak ele alınacak ve TMMOB’u işlevsizleştirecek yasa değişiklikleri karşısında bu kararın engel olacağını, odalara dönük bakanlığın ya da hükümetin herhangi bir kanun değişikliğine karşı açacakları davada bu kararı göstereceklerini belirtti.
