Küresel İklim ve Sağlık İttifakı (Global Climate and Health Alliance) öncülüğündeki sağlık ve iklim kuruluşları, COP31 iklim zirvesine katılan ülkeleri sağlığı koruyan kararlar almaya çağırdı.
Türkiye’den iklim ve sağlık kuruluşlarının da imza attığı ortak metin, emisyon azaltımı, uyum, adil geçiş, kayıp ve zarar ile finansman politikalarında insan sağlığının gözetilmesi gerektiğini vurguladı.
Kömür, petrol ve gaz hem iklim krizinin hem de hava kirliliğinin ana kaynağı. Fosil yakıtların yol açtığı hava kirliliği her yıl dünyada milyonlarca erken ölüme neden oluyor. Buna rağmen COP süreçlerinde halihazırda fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin bağlayıcı bir plan yok.
Sağlık ve iklim kuruluşları, fosil yakıtlardan adil ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşmanın parçası olarak yenilenebilir enerjiye dayalı elektrifikasyona öncelik verilmesini istiyor.
COP31’de ilk gününün teması ‘Gıda, Tarım ve Sağlık’tı. Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP), bu çerçevede Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum’dan iklim kararlarında sağlık konusunu temel bir ölçüt olarak görmesini istedi.
Ayrıca her gecikmenin sağlığı etkilediğini söyleyen zirvenin müzakereler başkanı ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen’ı takdir etti.
Fosil yakıtlar her yıl milyonlarca ölüme yol açıyor
THHP Koordinatörü Deniz Gümüşel, COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’nin iklim eyleminde sağlığı koruma sorumluluğunu hatırlattı: “Türkiye, iklim krizinin etkileri karşısında en kırılgan grupların ihtiyaçlarının karar süreçlerine yansıtılmasına öncülük etmeli.”
Gümüşel, tavsiye metninin şu başlıklardaki dört temel talebi öncelediğini söyledi: ‘Fosil Yakıtlardan Adil Bir Şekilde Uzaklaşma’, ‘Krizin Bedeli Borçla Değil, Hibeyle Karşılanmalı’, ‘Kirleticiler Karar Masasında Olmamalı’ ile ‘Sağlık ve Bilim Karar Masasında Olmalı.’
THHP Yürütme Kurulu Üyesi ve halk sağlığı uzmanı Doç. Dr. Melike Yavuz’sa iklim politikasındaki her tercihin toplum sağlığını etkilediğini vurguladı.
Enerjiden ulaşıma, tarımdan kentleşmeye kadar her alanda sağlık risklerini azaltan seçeneklere öncelik verilmesini talep eden Yavuz, kararların bilime dayanmasına katkı verecek sağlık uzmanlarının müzakerelere dahil edilmesini talep etti.
Adil geçiş de sağlığı kapsamalı
Sağlık ve iklim kuruluşlarına göre COP31’de nasıl uygulanacağı görüşülecek ‘adil geçiş mekanizması’nın sağlığı kapsaması şart. Zira sağlığın korunması, adil geçişin ön koşulu. Güneş panelleri, rüzgar türbinleri ve bataryalar için gereken mineraller çıkarılırken madenciliğin yol açtığı sağlık zararlarının tekrarlanmaması da talepler arasında.
İklim krizinin bedelini, krizde asgari paya sahip gelişmekte olan ülkeler, az gelişmiş ülkeler ve küçük ada devletleri ödüyor. Bu ülkeler sıcak hava dalgalarına, sellere ve sağlık krizlerine hazırlanmak için çoğu zaman yüksek faizli borç almak zorunda kalıyor; gelgelelim bu borç yoksulluğu ve sağlık sorunlarını derinleştiriyor.
Uyum finanse edilsin
Çağrıda, uyum finansmanının 2035’ten çok önce yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılması isteniyor. İklim finansmanında kamu kaynaklı ve çok elverişli koşullarla sağlanan finansmanın artırılması, kayıp ve zarar içinse hibe temelli desteğin güçlendirilmesi talep ediliyor.
Bu kaynakların, ülkelerin ulusal uyum planını uygulamasına ve sağlıktan tarıma, sudan altyapıya her sektörde insanların sağlığını koruyan önlemlere harcanması gerekiyor. Yeni kaynak yaratmak için kirletici ticari ürünlere sağlık zararıyla orantılı mali politikalar uygulanması da öneriler arasında.
Kirletici endüstrinin kararlara etkisi önlenmeli
Sağlık ve iklim kuruluşlarına göre kirletici endüstriler iklim kararlarına etki etmemeli.
COP Başkanlıkları, BM İklim Değişikliği Sözleşmesi Sekretaryası ve ülkeler, heyetlerde, sponsorluklarda ve danışmanlıklarda bu endüstrilerle bağlantıları açıklamalı ve çıkar çatışmalarını önleyecek önlemler almalı.
Masa genişlesin çağrısı
İklim kararlarını çoğunlukla enerji, dışişleri ve maliye alanlarındaki kurumlar belirliyor. Sağlık uzmanları, kadınlar ve yerel topluluklar masada yeterince yer almıyor. Sağlık ve iklim kuruluşları, sağlık uzmanlarının müzakerelerde ve yeni kurulacak yapılarda yer almasını istiyor.
Kararların bilimsel bilgiye, özellikle Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) çalışmalarına dayanması, iklim krizinin etkilerini hafifletmek ve gıda güvenliğini sağlamak amacıyla hazırlanan iklim ve tarım politikalarına yerli halkların ve yerel toplulukların geleneksel bilgi birikiminin entegre edilmesi gerekiyor.
Ayrıca Paris Anlaşması hedeflerinin karnesi niteliğindeki İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi’nin azaltımdan uyuma, kayıp ve zarardan finansmana kadar tüm başlıklarda sağlık etkilerini ele alması talep ediliyor.
Toplumsal cinsiyet, cinsel sağlık, üreme sağlığı ve haklarıyla beslenmenin de tüm müzakerelerde gözetilmesi önemseniyor.
