CHP İş Dünyası Grubu tarafından hazırlanan ‘Suriye ve Irak Krizleri: Türkiye’nin Ödediği Fatura’ başlıklı raporda, iki ülkede yaşanan krizin Türkiye’ye faturasının 17 milyar doları bulduğu savunuldu.
Raporda, “Sınırlarımızın Peşaverleşmesi olarak tanımlanabilecek bu durum ülkemiz için ciddi bir tehdittir” denildi.
Suriyeli sığınmacı sayısı 70 ilin nüfusundan fazla
CHP Genel Başkan Yardımcısı Faik Öztrak’ın başkanlığındaki CHP İş Dünyası Grubu üyesi milletvekillerinin Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin, Adana, Mersin ve Hatay’da yaptığı incelemeler ve görüşmeler sonrasında hazırlanan raporda, yaşanan iki krizin, Türkiye’ye sosyal, ekonomik ve güvenlik alanındaki etkileri değerlendirildi.
Resmi rakamlara göre, Suriye’deki iç savaş nedeniyle ülkesini terk ederek sığınmacı durumuna düşen 3 milyon 900 bin Suriyeli’den 1 milyon 698 bininin Türkiye’de yaşadığı kaydedilen raporda, gayrı resmi rakamlara göre bu sayının 2 milyonu aştığı, bunun da Türkiye’deki 70 ilin nüfusundan fazla olduğuna dikkat çekildi.
Sadece 207 bini barınma merkezlerinde kalıyor
Suriyeli sığınmacıların dokuz il hariç Türkiye’nin bütün illerine yayıldığı ve sadece 270 bin sığınmacının barınma merkezlerinde kaldığı vurgulanan raporda, yaşanan yoğun göçten en çok sınır illeri ve sınıra yakın illerin etkilendiği kaydedildi.
Raporda, vatandaşların tarihten gelen ‘Muhacir-Ensar’ geleneği gereği Suriyelilere misafirperver davrandığı, fakat kriz uzadıkça dayanma gücünün azalmaya, rahatsızlıklarınınsa artmaya başladığı ifade edildi.
Eğitim çağındaki 500 bin sığınmacıdan sadece 175 binine eğitim verilebiliyor
Rapora göre Suriyelilerin yoğun yaşadığı illerde kira ve konut fiyatlarında, Şanlıurfa ve Mardin’de de işsizlikte ciddi artış yaşandı.
Türkiye sınırları içinde Suriyeli kayıp kuşak riskine de dikkat çekilen raporda 500 bini eğitim çağında olan sığınmacılardan sadece 175 binine eğitim verilebildiği belirtildi.
Sınırlarımız Peşaverleşiyor
CHP’nin raporuna göre bölgede yaşanan olaylar Türkiye’yi güvenlik boyutuyla da olumsuz etkiledi. Kriz sürecinde 2012’de Türkiye’nin bir savaş uçağının Doğu Akdeniz sularında düşürülmesi, Suriye tarafından ateşlenen top mermisinin Şanlıurfa’nın Akçakale ilçesine düşmesi, 2013’te Cilvegözü Sınır Kapısı’na düzenlenen bombalı saldırı, Hatay’ın Reyhanlı ilçesinde gerçekleştirilen terörist saldırı da raporda yer aldı.
Suriye sınırları içindeki Süleyman Şah Türbesi’nin tahliyesine ve Musul Konsolosluğu’nda 49 yurttaşın haftalarca IŞİD’in elinde rehin kalmasına da değinilen raporda, “Suriye’de ve Irak’ta yaşanan savaş, Güney sınırlarımızı radikal terör örgütleri için yaşam alanı haline getirmiştir. Sınırlarımızın Peşaverleşmesi olarak tanımlanabilecek bu durum ülkemiz için ciddi bir tehdittir” denildi.
Irak ve Suriye’de toplam ihracat kaybı 9.6 milyar dolar
Suriyeli göçmenler için bugüne kadar bütçeden 5,5 milyar dolar harcandığı kaydedilen raporda, ihracat ve turizm başta olmak üzere ticaret üzerinden ekonomiye çıkan faturaya ve ‘potansiyel’ kayıplara da yer verildi.
Türkiye’nin Suriye’deki iç savaş nedeniyle 2011-2014 yılları arasında 6 milyar dolarlık bir ihracat gelirinden mahrum kaldığı, Irak’ta yaşanan kaosun da 2014 yılında 14,2 milyar dolar ulaşabilecek ihracat gelirini 10,7 milyar düzeyinde kalmasına yola açtığı vurgulandı. Buna göre 2011 ve 2014 arasında Türkiye’nini bu iki pazardaki ihracat kaybı 9.6 milyar doları buldu.
Toplam yük 16,7 milyar dolara ulaştı
Raporda Suriye’deki ihracat kaybının en çok Adana’yı, Irak pazarındaki kaybın ise Gaziantep’i etkilediği belirtildi. Bölge illerinin 2014 yılındaki ihracat kaybı toplamıysa 1.4 milyar dolar düzeyine ulaştı.
İç savaş öncesinde bölge illerinin ticari hayatına katkı yapan Suriyeli turistlerin savaşla beraber sığınmacıya dönüştüğü ifade edilen raporda yer alan hesaplamalara göre 2011-2014 arasında yitirilen turizm geliri 1,6 milyar doları buldu.
Raporda, “2011’den bu yana Suriyeli sığınmacıların ikameti için harcanan para, Suriye ve Irak pazarında 2011’den 2014’e kadar yitirilen ihracat geliri ve kaybedilen turizm geliri birlikte hesaplandığında ekonomiye gelen toplam yük 16,7 milyar dolara ulaştı” denildi.
Kişi başına kaybedilen gelir 208 dolar
İki ülkede yaşanan kriz ve Türkiye’nin güney sınırlarındaki karışıklığın Ortadoğu ve Doğu Akdeniz pazarlarına erişimi de tehlikeye düşürdüğüne dikkat çekilen raporda ulaştırma ve lojistik sektörünün bu durum nedeniyle ciddi darbe yapıldığı savunuldu.
Suriye’deki savaşın ilk günlerinde ulaşım yollarındaki sorunu aşabilmek için Mısır’la oluşturulan ‘Ro Ro’ hatlarına ilişkin mutabakatın da sonlandığı belirtildi.
Dünya Bankası’nın verilerine de yer verilen raporda, Ortadoğu’da ticari entegrasyonun, Suriye ve Irak’taki savaşa bağlı olarak zayıflaması nedeniyle Türkiye’de kişi başına gelirin olması gerekenden yüzde iki daha az olduğu kaydedildi. Buna göre 2014’teki kişi başına düşen gelir dikkate alındığında her bir vatandaş başına kaybedilen gelir 208 dolar oldu.
Alınması gereken önlemler
CHP’nin Irak ve Suriye raporunda ‘alınması gereken önlemler’den bazıları şöyle sıralandı:
1- Suriyelilerin kayıt altına alınması ve göçmenler için sağlıklı bir veri tabanı oluşturulması çalışmaları hızlandırılmalı
2- Suriyelilerin yoğun yaşadığı illerde Belediyelerin bütçeden aldığı pay artırılmalı
3- İhtiyaç olan illerde ‘sağlık’ ve ‘eğitim’ yatırımlarına hız verilmeli
4- Gaziantep, Kilis gibi illerde TOKİ eliyle yeni konutlar inşa edilmeli ve yeni imar alanlarının açılmasına dönük adımlar atılmalı
5- Kaçakçılık ve kayıt dışılıkla etkin mücadele edilmeli
6- Alternatif ulaşım güzergâhları geliştirilmeli, ulaşım maliyetlerini düşürecek adımlar atılmalı
7- Suriye ve Irak’ın yeniden yapılanmasının sunacağı ekonomik fırsatlar için
şimdiden hazırlık yapılmalı bölgede tarım organize sanayi bölgeleri ve inşaat organize sanayi bölgeleri kurulmalı
