Türkiye’de enerji kooperatifi kurulabiliyor; ama enerji topluluğu, Avrupa’daki anlamıyla ayrı bir demokratik enerji öznesi olarak tanınmıyor. Kooperatifin varlığı tanınıyor; fakat kooperatifin enerji demokrasisi kurumu olarak işlevi tanınmıyor.
Mevcut yapı daha çok “öz tüketim” mantığına dayanıyor. Kendi ihtiyacını karşıla, fazlanı belirli koşullarda sisteme ver. Bu model “enerji topluluğu” için dardır. Enerji topluluğu yalnızca kendi faturasını düşüren bir üretici değildir; üyeleri arasında paylaşım yapan, yoksul haneleri kollayan, yerel fayda üreten ve demokratik karar alan bir kurumdur.
Türkiye’de ihtiyaç duyulan, enerji kooperatiflerini lisanssız üretim mevzuatının teknik kenarına sıkıştırmak yerine, enerji topluluklarını ayrı bir hukuki kategori olarak tanımaktır.
Enerji demokrasisini ölçmek için şu soruları sorabiliriz. Üretim araçları üzerinde etkin kontrol kimde? Kararlar kim tarafından ve hangi oy haklarıyla alınıyor? Yoksul haneler, kiracılar ve sermayesi olmayanlar hangi faydadan yararlanıyor? Yerel üretimin ve ekipman hammaddelerinin çevresel zararları nasıl karşılanıyor?
Bir kooperatifin yılda 10 milyon kWh üretip yalnızca varlıklı ortaklara gelir dağıtması ile daha küçük bir topluluğun düşük gelirli ailelere erişim sağlaması aynı demokratik değeri taşımaz. Bu nedenle yalnız kWh değil, ortakların niteliği, sosyal fayda, yönetim hakkı ve ekolojik yük de düzenli ölçülmelidir.
Enerji topluluğu yalnızca elektrik üretmez; toplumsal ilişki üretir. Mahallede dayanışma üretir. Köyde ortaklık üretir. Apartmanda katılım üretir. Yoksul haneye güvence üretir. Belediyeyi şirketlerle değil yurttaşla birlikte davranmaya zorlar. Şebekeyi yalnızca teknik altyapı değil, paylaşım altyapısı olarak yeniden düşündürür.
Yenilenebilir enerji tek başına adalet getirmez. Adaleti getirecek olan mülkiyetin, kararın ve faydanın nasıl paylaşıldığıdır. Türkiye’de yenilenebilir elektrik payı artıyor; ama enerji topluluklarının payı neredeyse görünmeyecek kadar küçük. Bu çelişki, yenilenebilir enerji artışının kendiliğinden enerji demokrasisi yaratmadığını açıkça gösteriyor.
