Britanyalı fotoğrafçı Zed Nelson, 2025 Sony Dünya Fotoğrafçılık Ödüllerinde ‘Yılın Fotoğrafçısı’ ödülünü kazandıran son projesi ‘The Anthropocene Illusion’ı (Antroposen Yanılsaması)’ anlattı:
“Doğadan uzaklaştıkça ve doğa hayal gücümüzden silindikçe, onun aşırı romantikleştirilmiş versiyonlarını yeniden kurgulamaya başladık.”
57 yaşındaki Uganda doğumlu sanatçı Nelson, altı yıl boyunca 14 ülkede ve dört kıtada çektiği fotoğraflarla ‘insan hayalindeki’ doğayı gözler önüne seriyor: Hayvanat bahçesinde sahnelenmiş habitatlar, yapay kayak pistleri, kapalı alanda yağmur ormanları, suni plajlar.
Fransız Romantik ressam Eugène Delacroix’nin hayvanat bahçesindeki bir kaplanla evcil kedisini model alarak yaptığı 1830 tarihli ‘Annesiyle Oynayan Genç Kaplan‘ adlı eserinden söz açan Nelson, “Resimde Romantik akım, insanın doğayla bağını koparmasıyla başladı” dedi:
“Doğadan uzaklaştıkça ve doğa hayal gücümüzden silindikçe, onun aşırı romantikleştirilmiş versiyonlarını yeniden kurgulamaya başladık.”
Doğanın yapay kopyalarını üretiyoruz
Nelson insan çağının illüzyonunu anlattığı ‘Antroposen Yanılsaması’ndan önce, güzellik standartlarının tektipleşmesini irdeleyen ‘Love Me (Sev Beni)’ projesine imza atmıştı.
CNN’e konuşan deneyimli fotoğrafçı, “Yok ettiğimiz gerçek doğanın yerine daha yapay, kurgulanmış, özenle tasarlanmış doğa versiyonları yaratıyoruz” dedi.
Nelson eserlerinde bu ‘psikolojik kopukluğu’ faş etmeyi seviyor. Öyle ki bir eserinde, dünyanın en büyük kapalı yağmur ormanında (fonda yırtık bir yapay gökyüzü) suni bir kayada oturan maymunu tasvir ediyor.
Bu ‘distopik’ fotoğrafı “Tam Truman Showvari bir sahne. Yapay dünyanın sınırına dayanmış” diye anlatıyor.
Fakat Nelson’un fotoğraf koleksiyonunda bir hüzün duygusu da var:
- Soyu tükenmekte olan hayvanların doldurulmuş bedenleriyle yapılan müze sergileri.
- Plastik borularla kaplı karanlık akvaryumlarda yüzen rengarenk balıklar.
- Instagram fenomenleri beğensin diye yıkanmaya götürülen tutsak filler.
- Asla göremeyeceği kutup manzarası resminin dibine yatmış, kafesteki bir kutup ayısı.
“Gerçek doğanın yerine koyduklarımız, kaybettiklerimizin bir anıtına dönüşüyor” dedi Nelson.
‘Çevreyle ilgili söylemler bayatladı‘
İnsan çağını simgeleyen ‘Antroposen’ terimi henüz jeolojik devir olarak resmen tanımlanmadı. Fakat Nelson giderek artan karbondioksit seviyesi, mikroplastik yığını ve betonla kaplı şehir manzaralarını işaret ederek, gelecekte bugünün toplumunun Antroposen çağın başlangıcı diye kabul edileceğini düşünüyor.
”Bir çağı isimlendirerek insanların gezegen üzerindeki etkisine dikkat çekebiliriz. Çevreyle ilgili söylemler artık bayatladı. İnsan ister istemez alışıyor, duyarsızlaşıyor” dedi Nelson.
Dolayısıyla bu kitlesel duyarsızlığa veya hissizliğe ‘insana farklı düşündüren-hissettiren’ fotoğraflarla karşı koymak istiyor. Öyle ki Nelson’un fotoğrafları hem kasvetli hem büyüleyici.
‘İllüzyon yaratmakla meşgulüz’
2021’deki bir araştırmaya göre dünyadaki kara alanlarının yalnızca yaklaşık yüzde 3’ü ekolojik olarak bozulmamış halde. Buna rağmen, doğayla teması merkeze alan turizm çeşitlerine ve doğayı taklit etmeye çalışan ‘biyofilik mimari‘ giderek daha çok rağbet görüyor.
Son 50 yılda dünyadaki yaban hayatı popülasyonu yaklaşık yüzde 73 azaldı. Öte yandan, bugün tutsak yaşayan kaplan sayısı vahşi hayattakilerden daha fazla.
Fransız sosyolog Jean Baudrillard’ın “Gerçeğe bir son veren şey, gerçekten daha da gerçek gibi görünen şeydir” sözünü andıran bir dille konuşuyor Nelson:
“Kendimize bir illüzyon yaratmakla meşgulüz. Bunu ya yaptıklarımızı gizlemek için ya da bize teselli verecek bir dünyaya sığınmak için yapıyoruz. Çünkü yitirdiğimiz şeyin hasretiyle yanıp tutuşuyoruz.“
