Birleşmiş Milletler (BM) insan hakları ve iklim değişikliği raportörü Elisa Morgera, iklim krizine ilişkin yanlış bilgi yayanlara cezai yaptırım uygulanması ve fosil yakıt lobiciliğinin ve reklamlarının yasaklanması gerektiğini söyledi.
Önde gelen BM uzmanı Morgera, ekonomilerin ‘fosil yakıttan arındırılması’ ve iklim zararlarını önlemek için acil tazminat çağrısı yaptı. Morgera, insan haklarını korumak ve gezegenin sürüklendiği felaketi önlemek için radikal bir değişim gerektiği görüşünde.
İsviçre’nin Cenevre kentinde düzenlenen BM genel kurulunda ‘çarpıcı’ yeni raporunu sunan Morgera, ABD, Britanya, Kanada, Avustralya ve diğer zengin fosil yakıt ülkelerinin uluslararası hukuk kapsamında 2030’a kadar petrol, gaz ve kömürü tamamen kullanımdan kaldırması gerektiğini savundu.
Ayrıca bu ülkeleri, zarar gören topluluklara tazminat ödemeye çağırdı.
Dahası fosil yakıt aramanın, sübvansiyonların, yatırımların ve petrol, gaz ve kömüre mahkum edecek petrol kumu ve gaz yakma işlemleri gibi ‘yanlış teknoloji çözümlerinin’ yasaklanması gerektiğini söyledi.
Morgera şöyle konuştu:
”Fosil yakıt döngüsünün insan haklarına olumsuz etkisine dair ezici kanıtlar var. Ama bu ülkeler fosil yakıtlardan hala devasa kar elde ediyor ve bir türlü kararlı adım atmıyor. Dolayısıyla bu ülkeler biyolojik çeşitlilik kaybı, plastik kirliliği ve fosil yakıtların çıkarılması-kullanılması nedeniyle oluşan ekonomik eşitsizliklerden sorumlu.”
İnsan haklarını ihlal ediyor
Ada ülkeler, yerli halklar ve diğer savunmasız topluluklar fosil yakıtlardan en az fayda sağlayan gruplar arasında. Öyle ki hem iklim krizinden hem de fosil yakıtların çıkarılması, taşınması ve enerji, yakıt, plastik ile sentetik gübre üretiminde kullanılmasından kaynaklanan olumsuz çevresel etkilere maruz kalıyorlar.
Rapora göre fosil yakıt endüstrisinin yol açtığı zararlar neredeyse bütün insan haklarını ihlal ediyor: Yaşam hakkı, kendi kaderini tayin etme hakkı, sağlık, gıda, su, barınma, eğitim, bilgiye erişim hakkı…
Dolayısıyla Morgera, siyaset, finans, gıda, medya, teknoloji dahil bütün ekonomilerin ‘fosil yakıttan arındırılması’ gerektiğini savunuyor. Ayrıca fosil yakıtların giderek artan zararlarını sadece temiz enerjiye geçerek önlemenin mümkün olmadığını düşünüyor.
Morgera’ya göre devletler, uluslararası insan hakları hukukuna uymak için vatandaşlarını fosil yakıtların zararlarına ilişkin bilgilendirmekle yükümlü. Dahası, iklim kriziyle mücadelenin en etkili yolunun petrol, gaz ve kömür kullanımını aşamalı olarak bırakmak olduğunu vatandaşlarına anlatmalı.
İnsanların da fosil yakıt endüstrisinin son 60 yıldır iklim krizine dair bilgi erişimini ve iklim eylemlerini sistematik biçimde engellediğini bilmeye hakkı var, diyor Morgera ve şöyle ekliyor: ”Bu strateji, en az 60 yıldır iklim değişikliğinden olumsuz etkilenen insanların haklarının korunmasını baltaladı.”
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) üyeleri ve diğer 48 ülkede 2023’te 1,4 trilyon doları açan fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması, 2030’a kadar karbon salımını yüzde 10’a kadar azaltabilir.
