ABD, bugün akşam 5’te Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alacağını duyurdu. Peki boğazda nasıl bir abluka uygulanacak, uzmanlar etkisine dair ne diyor?
ABD Deniz Kuvvetleri’nin 2022 tarihli Deniz Harekât Hukuku El Kitabı, ablukayı ‘düşman bir devlete ait, düşman bir devlet tarafından işgal edilen ya da kontrolünde bulunan belirli limanlara, havaalanlarına veya kıyı bölgelerine, tüm devletlere ait düşman veya tarafsız gemilerin ve/veya hava araçlarının girişi ya da çıkışını engellemeye dönük savaşçı bir operasyon’ diye tanımlıyor.
BBC’nin ABD’den konuştuğu üç hukuk uzmanı, ablukanın ‘deniz hukuku ihlali’ olabileceğini söyledi. Bir uzman da askeri güçle uygulanacak bir ablukanın, ateşkesin ihlali olabileceğine işaret etti.
Coğrafi konumu ve stratejik önemi, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı savaşta bir koz olarak kullanmasını sağladı. İran bu dar ticaret rotasından geçecek gemileri seçerek izin veriyor ve petrol fiyatları da giderek artıyor. Tahran, Boğaz’ı kullanmak isteyen bazı gemilerden yüksek ücretler talep ediyor.
Trump, Boğaz’ı kapatarak İran hükümeti için kritik önemdeki bu gelir kaynağını kesebilir. Fakat bu hamle petrol ve gaz fiyatlarının daha da yükselmesi riskini beraberinde getiriyor.
Uzmanlara göre etkisi ne olur?
Denizcilik uzmanı Lars Jensen, Trump’ın bu ablukasının şu an bölgede olan az sayıdaki gemiyi etkileyeceğini söyledi:
“Bu gerçekten Amerikalılar tarafından yapılırsa, sadece çok az sayıda gemiyi durduracaktır. Olaya geniş açıdan bakıldığında, aslında çok fazla bir değişiklik olmayacaktır.”
Vespucci Denizcilik’in CEO’su Jensen’se şöyle konuştu:
“Öncelikle (Hürmüz’den) geçiş yapan çok az sayıda gemi var. Bunlardan İran’a ödeme yapanların sayısıysa daha az. Ve yapanlarda da zaten Amerikan yaptırımlarına tabi.”
Jense “Denizcilik şirketlerinin çoğu, geçici bir barış anlaşması olup olmayacağını ve bunun işleyip işlemeyeceğini görmek için beklemeyi sürdürecek” diyor ve anlaşma olursa deniz ticaretinde yavaş bir artış görmeye başlayacağımızı belirtiyor.
Ateşkeste sadece 19 gemi geçebildi
ABD ve İran’ın 8 Nisan’da vardığı iki haftalık geçici ateşkesin maddelerinden biri, bu dar su yolundan güvenli geçişlerin garantiye alınmasıydı.
Fakat anlaşmanın ardından İran’ın bölgedeki gemilerin izinsiz geçmeye çalışmaları halinde ‘hedef olacakları ve imha edilecekleri’ uyarısı yaptığı öne sürüldü.
Trump, boğazdan geçişlerin ‘çok yetersiz’ olduğunu, İran’ın ‘anlaşmaya aykırı şekilde onursuz bir tutum takındığını’ belirtti.
Deniz trafiği takip uygulaması Marine Traffic’in verileri 7-10 Nisan’da Hürmüz’de sadece 19 geminin geçtiğini gösteriyor.
Bunlardan sadece dördü petrol, doğalgaz ya da kimyasal madde taşıyan gemilerdi. Geri kalanlar çeşitli türlerde dökme yük gemileri veya konteyner gemileri olarak listelendi. Bazı gemilerse yerlerini bildirmeden boğazdan geçti.
28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in saldırılarıyla başlayan savaş öncesinde her gün Boğaz’dan ortalama 138 gemi geçiyordu.
Ne olmuştu?
ABD ve İran heyetleri, 8 Nisan 01:30 sularında varılan iki haftalık ateşkesten sonra 11 Nisan’da Pakistan’ın başkenti İslamabad’da doğrudan görüşmüş fakat Hürmüz Boğazı konusunda anlaşamadı.
İran basınına göre görüşmelerde Hürmüz Boğazı konusunda ciddi anlaşmazlıklar çıktı ve ABD’nin ‘aşırı talepleri’ sürecin ilerlemesini engelledi.
ABD Başkanı Donald Trump dün ateşkese rağmen Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alacaklarını açıkladı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’ysa (CENTCOM) ‘Trump’ın talimatıyla’ bugün 17:00 itibarıyla İran limanlarına giren veya çıkan tüm gemilere abluka uygulanacağını duyurdu. Açıklamaya göre İran dışındaki limanlara giden veya gelen gemilerse engellenmeyecek.
İran Devrim Muhafızları Ordusu dün (12 Nisan) askeri gemilerin herhangi bir amaçla Hürmüz Boğazı’na yaklaşmasının ateşkes ihlali kabul edileceğini ve en ağır şekilde cezalandırılacağını bildirmişti.
İran Silahlı Kuvvetleri, bugün ülke gemilerine olası bir müdahalede bölgedeki hiçbir limanın güvende olmayacağını iddia etti.
