Son zamanlarda pek çoğu Antalya’dan olmak üzere ciddi botoks zehirlenmesi (botulizm) haberleri geliyor. Uzmanlık dernekleri sahte botoksa ve yetkisiz kişilerin uygulamasına karşı uyarıyor.
Tıbbi adıyla botulinum toksin, nöroloji ve oftalmoloji başta olmak üzere onlarca yıldır etkin ve güvenle biçimde kullanılan biyolojik bir ilaç.
Botoks, kronik migren ataklarının azaltılması, distoni (kas spazmları), spastisite, aşırı terleme (hiperhidroz), gençlerde çene kilitlenmesi ve sık diş sıkma (bruksizm), göz kapağı spazmları (blefarospazm) gibi nörolojik ve dermatolojik birçok hastalıkta etkili ve onaylı bir tedavi yöntemi. Ancak artık en yaygın kullanım alanı, estetik uygulamalar.
Sağlık Bakanlığı ruhsatlı dört botoks markası var: Botox, Dysport, Nabota ve Bocouture. Zehirlenme vakaları ruhsatlı ürünler dışında, ülkeye kaçak sokulan yüksek miktardaki botoksu işaret ediyor.
Botilizm, sinir hücrelerine zarar veren ciddi ve hızla ilerleyebilen bir zehirlenme. Antitoksin tedavisi, toksinin daha fazla sinir hücresine bağlanmasını engelleyip hastanın iyileşme sürecini hızlandırıyor.
Sağlık Bakanlığı antitoksini stokluyor ve acil durumlarda erişimi sağlanıyor. Ancak antitoksinin etkinliği erken dönemde uygulandığında yüksek. Bu nedenle tanı ve tedavi sürecinin gecikmemesi hayati önem taşıyor.
Nöromüsküler Hastalıklar Derneği Başkanı Prof. Dr. M. Ersin Tan, kötü örneklerin, özellikle ruhsatsız ve kalitesiz ürünlerin kontrolsüz kullanımıyla tıbbi deneyimi olmayanların uygulamalarının sonuçlarının ne kadar ciddi olabileceğini gözler önüne serdiğini söyledi.
Ruhsatlı ürünlerle zehirlenme riski çok düşük
Botoksun güvenliği sadece kullanılan ürünün kalitesiyle değil, uygulamanın mutlaka eğitimli, uzman hekimlerce doğru dozaj ve uygun teknikle yapılması gerekiyor.
Tan, şunları söyledi:
“Ruhsatlı ve standartlara uygun botoks ürünlerinde botilizm zehirlenmesi gelişmesi son derece nadirdir. Ancak uyuşukluk, kas zayıflığı ve çevresel etkiler gibi komplikasyonlar yanlış doz, yanlış enjeksiyon bölgesi veya hastaya uygun olmayan uygulama nedeniyle ortaya çıkabilir. Bu sebeple her hasta detaylı muayeneden geçmeli, doz ve uygulama alanı titizlikle belirlenmeli.”
Doz aşımı ölümlere yol açabilir
Botoks uygulamasının en sık görülen yan etkileri, enjeksiyon bölgesinde hafif ağrı, geçici şişlik ve morarma. Ancak nadiren uygulama bölgesine bağlı geçici kas zayıflığı, mimiklerde asimetri, yutma güçlüğü gibi problemlere rastlanabiliyor.
Tan, bu tip yan etkilerin genellikle zamanla düzeldiğini, ancak hastanın şikâyetlerinin takip edilmesi gerektiğini söyledi: “Yanlış uygulamalar, yüz estetiğini bozabilir, günlük yaşam konforunu ve iletişimi olumsuz etkileyebilir. Doz aşımıysa solunum yetmezliği ile ölümlere neden olabilir.”
Sadece yetkin kişiler yapmalı
Ruhsatsız ürünler, içeriği bilinmeyen, standart dışı ve sağlığa zararlı kimyasallar içerebiliyor. Bu ürünler lokal veya sistemik enfeksiyondan botulizm zehirlenmesine, kalıcı sinir hasarına, hatta ölüme yol açabiliyor.
Ayrıca tıbbi bilgiye sahip olmayan kişiler enjeksiyonu yanlış bölgeye, hatalı dozda veya yöntemle yapabiliyor. Tan, bunun da uzun süreli nörolojik hasar ve estetik problemlere sebebiyet verebildiğini söyledi ve uyardı: “Kesinlikle sadece yetkin sağlık profesyonellerine başvurulmalı.”
Solunum kasları felci gelişebilir
Tan, botilizmde ortaya çıkan nörolojik tabloda kaslarda yaygın güçsüzlük, yüz felci, çift görme, yutma güçlüğü ve en kritik olarak solunum kasları felcinin geliştiğini vurguladı: “Solunum kaslarının etkilenmesi, solunum yetmezliğiyle sonuçlanır ve hastanın yoğun bakımda mekanik ventilasyona alınmasını gerektirir. Bu durum, tedavi edilmezse ölüm riskini beraberinde getirir. Bu nedenle erken tanı ve müdahale son derece kritik olup, hastalar mutlaka hastaneye yatırılmalı.”
Bu belirtilere dikkat
Aşağıdaki bulgular ortaya çıktığında gecikmeden acil tıbbi değerlendirme gerekiyor:
- Nefes almakta güçlük, solunumda zorlanma
- Yutma güçlüğü veya boğulma hissi
- Konuşma bozukluğu, ses kısıklığı
- Görme değişiklikleri, çift görme
- Yaygın kas güçsüzlüğü ya da yüz felci
Bazı nörolojik hastalıklarda botoks yapılmamalı
Tan, botoks kullanılmaması gereken nörolojik hastalık ve durumları hatırlattı:
- Myastenia gravis, Lambert-Eaton sendromu gibi nöromüsküler iletim bozuklukları
- ALS ve kas hastalıkları
- Hamilelik, emzirme, aktif enfeksiyon, kanama diyatezi
