ATA SELÇUK
ata.selcuk@hotmail.com
Uluslararası günler, endişe duyulan konularda insanlığı eğitmek, siyasi iradeyi küresel sorunları ele almak için harekete geçirmek, odaklanılan sorunlarda elde edilen başarıları kutlamak ve mücadeleyi güçlendirmek için önemli bir fırsat. Uluslararası günler, Birleşmiş Milletler’in (BM) kuruluşundan önce de vardı şüphesiz. Ancak BM güçlü bir savunuculuk aracı olarak benimsiyor bu günleri.
Yıllık takvimlerde doğa ve çevreyle ilgili 50’yi aşkın uluslararası gün var. Bu günlerin en kapsayacısı 5 Haziran Dünya Çevre Günü.
‘Yine yeniden!..’ başlıklı yazımda da vurguladığım gibi çevre ve başta küresel ısınma ve iklim değişikliği olmak üzere çevreye dair tüm sorunlar küresel boyutta ilk kez BM tarafından 1972 yılında Stockholm’de düzenlenen ‘İnsan Çevresi Konferansı’nda ele alındı. Bu konferansta, BM Çevre Programının (UNEP) kurulmasına ve konferansın başlama tarihi 5 Haziran’ın her yıl ‘Dünya Çevre Günü’ olarak kutlanmasına karar verildi. Konferans sonunda ‘Stockholm Bildirgesi’ olarak bilinen, uluslararası bir bildiri yayınlanarak bütün insanlar ve hükümetler çevrenin korunması ve geliştirilmesi için ortak hareket etmeye çağrıldı.
Ardından her yıl 5 Haziran, farklı ülkelerin ev sahipliğinde ve belirlenen çevre temaları doğrultusunda düzenlenen etkinliklerle ‘Dünya Çevre Günü’ olarak kutlanmaya başladı. Bu yılki tema ‘Ekosistem Restorasyonu.’
Peki, 1972 yılından bu yana Dünya Çevre Günü’nün temaları neydi ve bu vesileyle hangi çevre sorunlarına dikkat çekildi?
Aşağıdaki listeyi sizin için hazırladım.
1973 – ‘Sadece bir Dünya Var’/ ABD | 1974 – ‘Expo ‘74 – Sadece bir Dünya Var’ / ABD | 1975 – ‘İnsan Yerleşimleri’ / Bangladeş | 1976 – ‘Su: Yaşam için Yaşamsal Kaynak’ / Kanada | 1977 – ‘Ozon Tabakası Çevresel Endişe; Arazi Kaybı ve Toprak Bozulması ‘ / Bangladeş | 1978 – ‘Yıkılmadan Kalkınma’ / Bangladeş | 1979 – ‘Çocuklarımız için tek bir gelecek ‘ / Bangladeş | 1980 – ‘Yeni On Yıl için Yeni Bir Meydan Okuma’ / Bangladeş | 1981 – ‘Yeraltı Suyu; İnsan Besin Zincirlerinde Zehirli Kimyasallar’ / Bangladeş | 1982 – ‘Stockholm’den On Yıl Sonra (Çevre Kaygılarının Yenilenmesi)’ / Bangladeş | 1983 – ‘Tehlikeli Atıkların Yönetimi ve İmha Edilmesi: Asit Yağmuru ve Enerjisi’ / Bangladeş |1984 – ‘Çölleşme’ / Bangladeş | 1985 – ‘Gençlik: Nüfus ve Çevre’ / Pakistan | 1986 – ‘Barış İçin Bir Ağaç’ / Kanada |1987 – ‘Çevre ve Barınak: Bir Çatıdan Daha Fazlası’ / Kenya | 1988 –’İnsanlar Çevreye Önem Verdiğinde Gelişim Devam Edecek’ / Tayland | 1989 – ‘Küresel Isınma; Küresel uyarı” / Belçika | 1990 – ‘Çocuklar ve Çevre’ / Meksika | 1991 – ‘İklim Değişikliği: Küresel Ortaklık İhtiyacı’ / İsveç | 1992 – ‘Sadece Bir Dünya, İyi Bak ve Paylaş’ / Brezilya | 1993 – ‘Yoksulluk ve Çevre – Kısır Döngüyü Kırmak’ / Çin | 1994 – ‘Tek Dünya Tek Aile’ / İngiltere | 1995 – ‘Biz İnsanlar: Küresel Çevre için Birleşmiş’ / Güney Afrika | 1996 – ‘Dünyamız, Habitatımız, Evimiz’ / Türkiye | 1997 – ‘Dünyadaki Yaşam İçin’ / Güney Kore | 1998 – ‘Yeryüzünde Yaşam İçin – Denizlerimizi Kurtarın ‘ / Rusya | 1999 – ‘Dünyamız – Geleceğimiz – Sadece Kurtarın!’ / Japonya | 2000 – ‘Çevre Binyılı – Harekete Geçme Zamanı’ / Avustralya | 2001 – ‘Dünya Çapında Yaşam Ağı ile Bağlan’ / İtalya & Küba | 2002 – ‘Dünyaya Bir Şans Ver’ / Çin | 2003 – ‘Su – İki Milyar İnsan Onun İçin Ölüyor!’ / Lübnan | 2004 – ‘Deniz ve Okyanuslar – Ölü ya da Diri Aranıyor!’ / İspanya | 2005 – ‘Yeşil Şehirler : Gezegen için Plan’ / ABD | 2006 – ‘Çöller ve Çölleşme – Kurak Alanları Çölleştirmeyin!’ / Cezayir | 2007 – ‘Eriyen Buz – Sıcak Bir Konu’ / İngiltere | 2008 – ‘Alışkanlıktan Kurtulun – Düşük Karbon Ekonomisine Doğru’ / Yeni Zelanda | 2009 – ‘Gezegeninizin Size İhtiyacı Var – İklim Değişikliğiyle Mücadele için Birleşin’ / Meksika | 2010 – ‘Birçok Tür. Tek Gezegen. Tek Gelecek’ / Bangladeş | 2011 – ‘Ormanlar: Doğa Hizmetinizde’ / Hindistan |2012 – ‘Yeşil Ekonomi: Sizi de kapsıyor mu?’ / Brezilya | 2013 – ‘Düşün. Ye .Koru. Gıda İzinizi Azaltın’ / Moğolistan | 2014 – ‘Sesini yükselt, deniz seviyesini değil’ / Barbados | 2015 – ‘Yedi Milyar Rüya. Tek Gezegen. Dikkatli Tüketin’ / İtalya | 2016 – ‘Yaban Hayatında Yasadışı Ticarete Sıfır Tolerans!’ / Angola | 2017 – ‘Doğaya Dönüş’ / Kanada | 2018 – ‘Plastik Kirliliği ile Mücadele’ / Hindistan | 2019 – ‘Hava Kirliliği ile Mücadele’ / Çin | 2020 – ‘Biyoçeşitlilik’ / Kolombiya | 2021 – ‘Ekosistem Restorasyonu’ / Pakistan
Bugün 1970’lerden çok daha kötü durumdayız
Maalesef listeyi inceleyince göreceksiniz ki temalar, farkındalığın artırılması ve çözümler üretilmesini tetiklemek üzere belirlenmiş ama izleyen yıllarda odaklı bir şekilde insanlığın doğaya zarar vermesi için hazırlanmış bir eylem planı halini almış gibi.
Çevre sorunlarının ele alındığı o ilk gün artık daha sorumlu olacağımızı, olumlu yönde değişen alışkanlıklarımızla birlikte gelişen teknolojinin de desteğiyle işlerin düzeleceğini umduk belki ama bugün maalesef 1970’lerden çok daha kötü durumdayız. Çünkü o günden itibaren sanki planlı bir şekilde doğayla savaş halindeyiz; yaşam tarzımızla doğanın dengesini bozuyor, her geçen gün gezegenimizin kaynaklarını sömürüyor ve yok ediyoruz.
Her yıl olduğu gibi bu 5 Haziran’da da büyük bir umutla yine yeniden başlayacağız. Belki zamanı geri çeviremeyiz ama hala ağaç yetiştirebilir, şehirlerimizi yeşillendirebilir, bahçelerimizi yeniden düzenleyebilir, beslenme düzenimizi değiştirebilir, sürekli atmaktan vazgeçebilir, nehirleri ve kıyıları temizleyebiliriz. Kendi oluşturduğumuz doğrusal modele dur diyebilir ve doğayı taklit ederek döngüsel modeli hayatımıza uyarlayabiliriz. Ve sonunda doğayla barışabiliriz!..
Bunun için BM’nin bu yılki ‘Ekosistem Restorasyonu’ temasının ana mesajında yer aldığı gibi kaygılı değil aktif olalım, çekingen değil cesur olalım!.. Özetle pozitif olalım ve gelin en azından bu yıl doğayla ilişkimizi düzeltecek ‘bir şey’ yapalım.
Ancak, sizi bilmem ama tüm umuduma rağmen kendimi doğaya karşı o kadar suçlu hissediyorum ki çevre konusunda önemli başarılar elde etmiş gibi kutlama yapmaya yüzüm yok!..
