HAZAL ÖZBEY
Birleşik Krallık’ta bütün gözler bağımsızlık referandumunun yapıldığı İskoçya’ya çevrildi.
İskoçlar bağımsızlığa ‘Hayır’ derse her şey olduğu gibi kalacak. Peki İskoçya 19 Eylül sabahına bağımsız bir ülke olarak uyanırsa neler değişecek?
Kraliçe’ye ne olacak? Birleşik Krallık’ın bayrağı ‘Union Jack’ değişecek mi? İskoçya pound’u kullanmaya devam edebilecek mi? İskoçlar ücretsiz olarak BBC’yi izleyebilecek mi?
Kısacası ne değişecek?
9 Soruda İskoçya referandumu….
1. İskoçlar hangi koşullarda ve neden bağımsızlık referandumu düzenliyor?
İngiltere ve İskoçya parlamentoları arasında 21 mart 2013’te alınan kararla İskoçya 18 Eylül’de bağımsızlık referandumu düzenlemesinde uzlaşılmıştı. Daha önceki dönemlerde de tartışılan bağımsızlık referandumu talebi 2011 yılında yapılan genel seçimlerde İskoç Ulusal Partisi’nin (SNP) birinci çıkmasının ardından yeniden gündeme geldi.
İskoçyalıların hatırı sayılır bir kısmı eğitim, sağlık, belediye hizmetleri, ulaşım gibi bazı alanlarda kendilerine tanınan kısmi özerkliği yeterli görmediği için bağımsızlık talep ediyor.
Referandum için sandık başına gidecek olanlara ‘İskoçya bağımsız bir ülke olmalı mı?‘ sorusu sorulacak.
2. Nasıl düzenlenecek?
Bugün düzenlenecek referandumda oy verme işlemi yerel saatle 07:00’den 22:00’ye dek (TSİ 09:00 ile 24:00) devam edecek. Saat 22:00’den sonraysa 32 merkezde oy sayımına geçilecek; resmi olmayan ilk sonuçların yarın TSİ 09:00’da duyurulması bekleniyor.
Referandumda 16 yaşından büyük; İskoçya’da yaşayan Britanya, İngiliz Milletler Topluluğu ve Avrupa Birliği vatandaşları oy kullanabilecek. Ancak bu şartları sağlamak oy kullanmak için yeterli değil; oy vermek isteyen seçmenlerin kayıt yaptırması da gerekiyor. Resmi rakamlara göre bugünkü referandumda 4 milyon 290 bin kişi oy verebilecek.
Birleşik Krallık’ın İskoçya dışında kalan bölümlerinde yaşayan yaklaşık 800 bin İskoç ise oy veremeyecek.
3. Bağımsızlık yanlılarının argümanları neler?
İskoçya’nın bağımsızlığını savunanların yürürttüğü kampanyanın adı: ‘Yes Scotland’.
Kampanyanın başındaki isimse İskoç Ulusal Partisi’nin lideri Alex Salmond. Salmond’a göre 300 yılı aşkın süredir devam eden birlik artık İskoçya’nın ihtiyaçlarına cevap veremiyor.
İskoçya’nın kendi kaderini kendisinin belirlemesi gerektiğini savunan Salmond, İskoçların Birleşik Krallık parlamentosunun ‘zincirlerinden‘ kurtulmasının zamanının geldiği görüşünde. Zira Salmond’a göre bu referandum ‘her kuşağın bir kez yakalayabileceği bir fırsat’. Kuzey Denizi petrolünün adil paylaşılmadığını da söyleyen Salmond, bağımsız İskoçya’nın bu petrol rezervini kotrol etmesi halinde dünyanın en zengin ülkelerinden biri olacağını iddia ediyor.
Bağımsızlık yanlılarının kampanyasını daha yakından incelemek isterseniz sosyal medya hesapları şöyle: https://twitter.com/YesScotland https://www.facebook.com/YesScotland http://www.youtube.com/user/YesScotland
4. Bağımsızlık karşıtları neyi savunuyor?
Birlik taraftarlarının ‘Better Together’ (Beraber Daha İyi) temalı kampanyasını İngiltere İşçi Partisi milletvekili Alistair Darling yürüttü.
Darling, Birleşik Krallık’ın İskoçya ile İskoçya’nın da Birleşik Krallık ile birlikte daha iyi ve güçlü olduğu görüşünde.
Darling, ”Belirsizliğin hakim olduğu bu süreçte bilinmeyen bir yöne doğru birlikte yol almak konusunda harekete geçmenin akılsız bir yol olacağını düşünüyorum” diyor.
Son yapılan kamuoyu yoklamalarına göre aradaki fark giderek kapansa da, bağımsızlık karşıtları halen dört puan önde.
Birlik yanlılarının kampanyasını daha yakından incelemek isterseniz sosyal medya hesapları şöyle: https://twitter.com/UK_Together https://www.facebook.com/bettertogetheruk http://www.youtube.com/user/BetterTogetherUK
5. Londra hükümeti bağımsızlık referandumu için ne diyor?
Birleşik Krallık’ın üç büyük partisi İskoçya’nın bağımsızlığına karşı birlikte hareket ediyor. Son olarak İskoçya’da yayımlanan Record gazetesine bir açık mektup gönderen Başbakan David Cameron, Başbakan Yardımcısı Nick Clegg ve muhalefetteki İşçi Partisi’nin lideri Ed Miliband, İskoçlar Birleşik Krallık’ta kalma kararı verirse özerk İskoçya parlementosunun yetkilerinin arttırılacağı vaadini yineledi.
İngiltere Maliye Bakanı George Osborn da vergi ve maliye politikalarında Edinburgh’a daha fazla özgürlük tanınmasının planlandığını açıkladı. Bağımsızlık referandumu öncesinde Londra ile Edinburgh arasında mekik dokuyan Başbakan Cameron’sa İskoçya’nın bağımsız olması halinde ‘kalbinin kırılacağını‘ gizlemedi.
6. İskoçya bağımsızlığını kazanırsa Avrupa Birliği ne yapacak?
Brüksel’den henüz resmi bir açıklama gelmese de bağımsızlık yanlıları referandumun ardından İskoçya’nın doğrudan Avrupa Birliği’nin bir üyesi olacağı konusunda ısrarcı. Ancak bir ülkenin birliğe üye olabilmesi için 28 AB ülkesinin de bu kararı onaylaması gerekiyor.
AB uzmanları bu sürecin İskoçya adına beklendiği kadar kolay olmayacağını düşünüyor. Zira başta Katalunya’da da benzer bir süreç yaşanmasından endişe eden İspanya olmak üzere bazı ülkelerin İskoçya’nın birliğe üyeliğine temkinli yaklaşacağı öngörülüyor.
7. Ekonomi çevrelerinin bağımsızlığa yaklaşımı nasıl?
İskoçya’nın bağımsızlığı kazanması halinde ne yapacağı merakla beklenen iş dünyası da referandum öncesinde ikiye bölünmüş durumda.
Bazı şirketler İskoçya’nın bağımsızlığını ilan etmesi halinde ‘para birimi ve vergi belirsizlikleri‘ nedeniyle merkezlerini Londra’ya taşıyacağını açıkladı.Bunlardan biri de 1727’den bu yana merkezi İskoçya’da bulunan Royal Bank of Scotland (RBS). Bankanın gerekçesi, referandumdan ‘Evet’ kararı çıkması halinde ‘finansal kaosa sürüklenmemek.’
Uluslararası Para Fonu’ysa (IMF) İskoçya’nın bağımsızlık kararının piyasalarda ‘kısa vadeli negatif etki‘ yaratabileceğini bildirdi.
8. İskoçya bağımsızlığını kazanırsa Kuzey Denizi petrolü nasıl paylaşılacak?
İskoç hükümeti halihazırda Kuzey Denizi’nden elde edilen petrol gelirlerinin yüzde 10- 15’ini alıyor. Ancak bağımsızlık kararı sonrasında buradan çıkarılacak petrolün nasıl paylaşılacağı henüz belirsiz.
Bugüne dek 40 milyar varil petrol çıkarılan bölgede halen 24 milyar varil petrol olduğu tahmin ediliyor. Bu, gelecek 30 ila 40 yıllık bir süre daha üretim yapılabileceği anlamına geliyor. İskoçlar 2018 yılına kadar buradan elde edilecek gelirin 57 milyar pound’un üzerinde olacağını tahmin ediyor.
9. Bağımsız İskoçya nasıl bir ülke olacak?
İskoçlar bugün bağımsızlık referandumu için oy kullanacak , ancak bağımsız İskoçya’nın nasıl bir ülke olacağı halen belirsiz. Öyle ki İskoçya’nın hangi para birimini kullanacağı, hangi saat dilimine dahil olacağı, ulusal marşının ne olacağı henüz kararlaştırılmış değil.
Fakat, İskoçya hükümetinin tüm bu sorulara yanıt bulması için 24 Mart 2016’ya kadar vakti var. Zira referandumda ‘Evet’ kararı çıksarsa İskoç hükümeti ile Londra arasında uzun bir müzakere süreci başlayacak.
Bir de bayrak bilmecesi var. Zira ‘Union Jack’ adıyla bilinen Birleşik Krallık bayrağı İngiltere, İrlanda ve İskoçya bayraklarının bir araya gelmesinden oluşuyor. İskoçya’nın birlikten ayrılmasının ardından bayrağın değişmesi gerektiğini söyleyenlerin sayısı da bir hayli fazla.
İskoçya bugünkü referandumda bağımsızlığa ‘Evet’ dese de tıpkı Kanada ve Avustralya gibi Kraliyet’e bağlı olmaya devam edecek, fakat Birleşik Krallık, topraklarının üçte birini kaybedecek ve nüfusu 5 milyon azalacak.
