Devlete ait kurumların özelleştirilmesinde en önemli sebep olarak verimlilik ve karlılığının düşük olması gösterilse de, bazı özelleştirmeler bu durumu tersine çeviremiyor.
Sayıştay raporlarına göre 2008 yılında varlık satışı yoluyla başlayan özelleştirme furyasında TEKEL’in bugüne kadarki toplam kamu zararı 2.8 milyar TL oldu. 2012 yılındaki zarar ise 163 milyon TL olarak tespit edildi.
Verimli işletmesi kalmadı
Evrensel’den Tamer Arda Erşin’in haberine göre elindeki atıl malları daha iyi pazarlayabilmek için ismi Gayrimenkıl A.Ş. olarak değiştirilen TEKEL, birkaç aşamada geçirdiği özelleştirmeden sonra kamu bütçesine zarar olarak yansımaya başladı. Sayıştay’ın Gayrimenkul A.Ş ismiyle kurum üzerine yaptığı raporlarda, işletmenin elinde gelir getirici faaliyetinin kalmaması bu duruma sebep olarak gösterildi, ayrıca TEKEL’in birçok atölyesi de atıl durumda kaldı.
Özkaynakları eriyor
Rapora göre, TEKEL, 100 liralık her faaliyetinden 404 lira zarar elde ederken, bu durumda işletmenin özkaynağı da hızla eriyor. 2012 yılı başında 1.3 milyar lira olan özkaynağın aynı yılın sonunda 1.1 milyar dolara düşmesi buna bir örnek.
Gelir getirici işletmelerin özelleştirilmesiyle, kurumun ilerleyen yıllarda daha fazla zarara ulaşması bekleniyor. TEKEL’e karşı açılan dava sayısı ise 3 bin 700’e ulaşmış durumda; bu davalarda işletmeden toplamda 205 milyon TL isteniyor. Davaların yüzde 90’ı TEKEL işçilerinin işe iade, tazminat ve ücretli izin gibi nedenlerle açtığı davalardan oluşuyor.
Yurtdışı yatırımlar da zarar getiriyor
İşletme, yurtdışı yatırımlarından da zarar ediyor. TEKEL, 2013’te JTI Central Asia’nın sahip olduğu yüzde 20 hissesini tütün üretiminden çekildiği gerekçesiyle satma kararı aldı. Bu hisseler 1995 yılında 10 milyon dolarlık tütün karşılığında alınmışken, satış rakamı ise sadece 100 bin dolar. Yani bu satış kamuya 900 bin dolarlık zarara sebep oldu.
