Bir ayda Türkiye’den Avrupa’ya gönderilen 40 ürün ‘zehir’ ve ‘kansorejen’ madde tespitiyle ya geri gönderildi ya da imha edildi. Bazıları da piyasadan geri çekildi.
Tarım ve Orman Bakanlığı, 7 Ocak 2025’te yeni yönetmelikle pestisit limitlerinde güncellemeye giderek Avrupa Birliği (AB) standardı getirmişti.
Bakanlık yönetmeliğin yayınladığı tarihten itibaren üç ayda uyum sağlanacağını belirtmişti. O tarihten önce yürürlükteki hükümlere uygun olarak üretilmiş gıdalar içinse “Raf ömrü boyunca piyasada bulunabilir” denmişti.
Buna karşın Avrupa’dan gıda bildirimlerinin ardı arkası kesilmiyor.
3 Haziran: Kuru incir, çikolata
Türkiye’den Fransa’ya gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin 5,5 katı okratoksin A bulundu ve ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan geri gönderildi.
Okratoksin A nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamasına göre Okratoksin A toksik (zehirli) bir madde.
Bu zehirli madde, bağışıklığı baskılayıcılık, böbreklerde fonksiyonel ve yapısal bozukluklar, kanser oluşumu, sinir sistemini bozma gibi insan sağlığı için son derece ciddi yan etkilere sahip bir mikotoksindir.
Çikolata
Almanya, Türkiye’den aldığı çikolatada sildenafil saptadı. Hiç olmaması gerekirken bulunan miktar 5700 +/- 1140 mg/kg – ppm. Başka bir sevkiyattaki çikolatalarda da 7750 +/- 1550 mg/kg – ppm miktarında sildenafil çıktı.
Sildenafil ereksiyon tedavisinde kullanılan bir ilaç. Gıda takviyelerinde kullanılması yasak. Bu ilaç doktor kontrolü dışında alındığın ani ölümlere neden olabiliyor.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırda alıkonuldu.
4 Haziran: Gıda taşıma sepeti
Yunanistan, Türkiye’den aldığı üstü açık sepetleri, belgeleri olmadığı gerekçesiyle sınırda ‘potansiyel risk’ notu düşerek ‘ret’ bildirimi verdi ve ürünlere el koydu. Söz konusu sepetler, geri dönüştürülmüş plastikten üretilmiş ve gıdayla temas edeceği için standarta uygun olup olmadığı önemli.
5 Haziran: Kuru incir, incir ezmesi
Finlandiya Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin yaklaşık beş katı okratoksin A buldu ve ‘tehlikeli’ koduyla ürünleri piyasadan geri çağırdı.
Fransa da Türkiye menşeili incir ezmesinde izin verilen limitin dört katı okratoksin A tepit etti. Fransız yetkililer ayrıca, Türkiye’den aldığı kuru incirlerde de izin verilen limitin üç katı aflatoksin B1 saptadı. Bu iki ürüne için de ‘tehlikeli’ koduyla ‘ret’ bildirimi vererilerek ‘ya imha edilecek ya da geri gönderilecek’ notunu düşüldü.
Aflatoksin nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı sitesinde şu tanım yer alıyor: “Aflatoksinler, kuvvetli zehir ve kanserojen maddelerdir. En zehir etkili olanı hem kanser hem de gen yapısını değiştirebilen Aflatoksin B1’dir.”
Bakanlık sitesinden ayrıca, ‘tüketicilerin korunması için ithalat, ihracat ve rutin kontroller esnasında numuneler alındığını ve bakanlığa bağlı laboratuvarlarda analiz edildiğini’ belirtiyor: “Zararlı olabilecek miktarda aflatoksin içeren gıda ve yemler tüketime sunulmaz.”
9 Haziran: Çikolata
Almanya Türkiye’den aldığı çikolatalarda, hiç olmaması gerekirken 3250 ± 650 mg/kg miktarında sildenafil tespit etti ve ‘tehlikeli’ koduyla ürünlere el kondu.
11 Haziran: Biber
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen taze biberlerde üç çeşit pestisit saptandı.
Petisitlerin adları ve miktarları şöyle:
| Pestisit türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Siflumetofen | 0,01 mg/kg – ppm | 0,223±0,112 mg/kg – ppm |
| Flonikamid | 0,3 mg/kg – ppm | 0,628+/-0,314 mg/kg – ppm |
| Pirimifos-metil | 0,01 mg/kg – ppm | 1,582+/-0,791 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitin;
- 22,3 katı siflumetofen
- 2 katı flonikamid
- 158 katı pirimifos-metil
tespit edildi.
Ürünlerin ülkeye girişi ‘tehlikeli’ koduyla engellendi ve imha edildi.
Pestisitlerin zararları
Pestisitler, insanlarda kısırlık, hormonal sistemde ve sinir sisteminde bozukluklar ve kanser gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Pek çok kişi gıda ve su yoluyla bu zehirlere maruz kalıyor, ancak özellikle tarım işçileri gibi doğrudan pestisitlerle çalışanlar ve bunların uygulandığı bölgede bulunan kişiler özellikle büyük risk altında.
12 Haziran: Biber, kuru incir
Bulgaristan, Türkiye’den satın aldığı taze biberlerde izin verilen limitin 8,6 katı formetanat adlı pestisit buldu ve imha etti.
Kuru incir
Türkiye’den Fransa’ya gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin yaklaşık iki katı Okratoksin A bulundu ve ‘tehlikeli’ koduyla ‘geri gönderilecek veya imha edilecek’ notu düşüldü.
15 Haziran: Biber, ayçiçek tohumları, domates
Bulgaristan Türkiye’den aldığı taze biberlerde pestisit türlerinden izin verilen limitin üç katı asetamiprid, 30 katı da siflumetofen tespit etti. Biberler ‘tehlikeli’ koduyla imha edildi.
Ayçicek tohumları
Almanya, Türkiye’den aldığı ayçicek tohumlarında izin verilen limitin 2,4 katı okratoksin A buldu ve ‘tehlikeli’ koduyla tüketiciden geri çağırdı.
Domates
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen domateslerde pestisit türlerinden izin verilen limitin 16,2 katı indoksakarb saptandı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla imha edildi.
16 Haziran: Organik kuru incir
İsveç Türkiye’den aldığı organik kuru incirlerde izin verilen limitin 2,4 katı okratoksin A buldu ve ‘tehlikeli’ koduyla ‘geri gönderilecek ve imha edilecek’ notu düşüldü.
17 Haziran: Gümüş balığı, kuru incir, maden suyu
İtalya, Yunanistan’dan aldığı Türkiye menşeili dondurulmuş gümüş balıklarında izin verilen limitin 4,2 katı PFAS bileşenleri (sonsuz kimyasallar) saptadı ve ‘potansiyel risk’ koduyla ilgili makamlar uyarıldı.
PFAS nedir?
PFAS (Per- ve Polifloroalkil Maddeler), karbon ve flor atomlarının doğadaki en güçlü bağlardan birini oluşturması nedeniyle asla kendi kendine yok olmayan, 4 bin 700’den fazla çeşidi bulunan yapay bir ‘sonsuz kimyasallar’ ailesidir.
Söz konusu gümüş balıklarda tespit edilen bileşenler şöyle:
- PFOS (Perflorooktan Sülfonik Asit): Özellikle yangın söndürme köpüklerinde, endüstriyel atıklarda ve balıkların karaciğerinde biriken ana bileşen.
- PFOA (Perflorooktanoik Asit): Tarihsel olarak yapışmaz mutfak gereçlerinde (teflon kaplamalar) ve leke tutmaz tekstil ürünlerinde kullanılan en yaygın bileşen.
- PFHxS (Perflorohekzan Sülfonik Asit): Halı, kağıt ambalaj ve su geçirmez kaplamalarda yaygındır; insan vücudunda yarılanma ömrü en uzun olan maddelerden biri.
- PFNA (Perflorononanoik Asit): Endüstriyel plastiklerin üretiminde kullanılır ve biyobirikim potansiyeli çok yüksek.
PFAS zararları şöyle:
- Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), özellikle PFOA’yı ‘insanlar için kesin kanserojen’ (Grup 1) olarak sınıflandırmıştır. PFAS maruziyetinin özellikle böbrek, testis ve prostat kanseri riskini doğrudan artırdığı bilimsel olarak kanıtlandı.
- Vücudun enfeksiyonlarla savaşma yeteneğini zayıflatır. Yüksek PFAS maruziyeti olan çocuklarda aşıların (örneğin tetanos, difteri) koruyuculuk etkisinin ciddi oranda azaldığı tespit edildi.
- Karaciğer fonksiyonlarını bozarak LDL (kötü) kolesterol seviyelerini yükseltir ve karaciğer yağlanmasına (hepatosteatoz) neden olabilir.
- Tiroid bezinin işleyişini bozarak hipotiroidizme (tiroid hormon azlığı) yol açabilir ve metabolizmayı yavaşlatabilir.
- Hamile kadınlarda preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) ve yüksek tansiyon riskini artırabilir. Bebeklerde düşük doğum ağırlığına ve çocuklarda gelişim geriliğine yol açabilir.
Kuru incir
Polonya Türkiye’den aldığı kuru incirlerde küf ve böcek larvaları saptayarak ürünleri piyasadan geri çekti.
Maden suyu
İsviçre Türkiye’den aldığı maden suyunda yüksek miktarda bor tespit etti ve ‘tehlikeli’ koduyla piyasadan geri çağırdı.
18 Haziran: Kuru incir
Türkiye’den Hollanda’ya gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin 3,3 katı okratoksin A bulundu ve ‘tehlikeli’ koduyla el konuldu.
19 Haziran: Biber, incir ezmesi, ton balığı, kuru incir, gıda takviyesi
Bulgaristan Türkiye’den aldığı taze biberlerde pestisit türlerinden izin verilen limitin 6,9 katı fenbutatin oksit ve 9,6 katı fosthiazat tespit etti. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
İncir ezmesi
Malta, Türkiye’den aldığı incir ezmesinde izin verilen limitin yaklaşık iki katı okratoksin A saptadı. Aynı ürünün başka sevkiyatında da güvenli limitin 1,5 katı okratoksin A bulundu. Ürünlerin hepsi ‘potansiyel risk’ koduyla ‘geri gönderilecek veya imha edilecek’ notu düşüldü.
Ton balığı
Yunanistan, Türkiye’den aldığı ayçicekli ton balıklarında histamin tespit etti. Ürünler hakkında yetkililere ‘tehlikeli’ koduyla bilgi geçildi.
Histamin nedir?
Ton balığında histamin oluşumu, balık avlandıktan sonra soğuk zincirin kırılması ya da uzun süre uygun olmayan sıcaklıklarda bekletilmesi nedeniyle ortaya çıkar. Histamin bir kez oluştuktan sonra pişirme veya konserveleme gibi işlemlerle yok olmaz.
Yüksek histaminli ton balığı tüketmek, tıpta Scombroid zehirlenmesi (histamin zehirlenmesi) olarak adlandırılan akut bir gıda zehirlenmesine neden olabilir.
Kuru incir
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin 1,3 katı aflatoksin, 2,4 katı da okratoksin A tespit etti. Başka bir sevkiyatta da güvenli limitin 4,6 katı okratoksin A saptandı.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla imha edildi.
Gıda Takviyesi
İspanya’ya gönderilen Türkiye menşeli bir gıda takviyelerinde sildenafil ve tadalafil bulundu. ‘Tehlikeli’ koduyla satışı yasaklandı.
Tadalafil de sildenafil gibi ereksiyon ilacı ve Avrupa’da gıdaklarda kullanımı yasak. Tadalafil, kalp rahatsızlığı olan veya nitrat grubu ilaç kullanan kişilerin, ‘takviye’ sandıkları bu gizli kimyasalları kontrolsüz tüketmesi kan basıncı düşüşlerine ve ani kalp krizlerine yol açabilir.
22 Haziran: Acı biber, biber, kuru incir, haşhaş
Bulgaristan Türkiye’den aldığı taze acı biberlerde dört pestisit saptandı.
Petisitlerin adları ve miktarları şöyle:
| Pestisit türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Asetamiprid | 0,09 mg/kg – ppm | 0,945±0,473 mg/kg – ppm |
| Formetanat | 0.01 mg/kg – ppm | 0.218+/-0.109 mg/kg – ppm |
| Bifenazat | 0.01 mg/kg – ppm | 0,525±0,263 mg/kg – ppm |
| Malathion | 0.02 mg/kg – ppm | 0.135+/-0.068 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitin;
- 10 katı asetamiprid
- 21,8 katı formetanat
- 52,5 katı bifenazat
- 6,7 katı malathion
tespit edildi.
Aynı ülke, Türkiye’den aldığı acı olmayan biberlerde de üç pestisit buldu.
Petisitlerin adları ve miktarları şöyle:
| Pestisit türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Asetamiprid | 0.09 mg/kg – ppm | 0.300+/-0.150 mg/kg – ppm |
| Pimetrozin | 0.02 mg/kg – ppm | 0.110+/-0.055 mg/kg – ppm |
| Tiyakloprid | 0.01 mg/kg – ppm | 0.169+/-0.085 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitin;
- 3,3 katı asetamiprid
- 5,5 katı pimetrozin
- 16,9 katı tiyakloprid
tespit edildi.
Bir başka biber sevkiyatında da izin verilen limitin 52,2 katı pestisit çeşitlerinden klorpirifos-metil saptandı.
Sevkiyatlardan hepsinin ülkeye girişi ‘tehlikeli’ koduyla yasaklandı ve imha edildi.
Kuru incir
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin 2,11 katı aflatoksin B1 saptandı ve ‘tehlikeli’ koduyla imha edildi.
Haşhaş
Almanya Türkiye menşeli organik mavi haşhaş tohumlarında Salmonella tespit etti ve ‘potansiyel risk’ koduyla piyasadan geri çağırdı.
Salmonella nedir?
Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre Salmonella enfeksiyonu (salmonelloz), bağırsak yolunu etkileyen bakteriyel bir hastalık. Salmonella bakterileri tipik olarak hayvan ve insan bağırsaklarında yaşar ve dışkı yoluyla atılır. İnsanlara en sık su veya yiyeceklerle bulaşır.
Salmonella bakterisinin vücuda alınmasından yaklaşık 12-72 saat sonra ishal, ateş, bulantı, kusma ve karın krampları şeklinde hastalık belirtileri ortaya çıkar. Hastalık genellikle dört-yedi gün sürer ve çoğu kişi tedavi olmadan iyileşir.
Bazı kişilerde, ishal hastanın hastaneye yatmasını gerektirecek kadar şiddetli olabilir. Yaşlılar, bebekler ve bağışıklık sistemi yetersiz olan kişilerde hastalık daha ciddi seyreder.
23 Haziran: Biber
Bulgaristan’a gönderilen Türkiye menşeli taze biberlerde izin verilen limitin 12,1 katı formetanat adlı pestisit bulundu.
Başka bir biber sevkiyatında da izin verilen limitin 122,9 katı pestisitlerden tebufenpirad saptandı. Diğer sevkiyattaysa izin verilen limitin 4,5 katı asetamiprid tespit edildi.
Ürünlerin hepsi ‘tehlikeli’ koduyla imha edildi.
24 Haziran: Biber, kuru incir, limon sosu
Bulgaristan Türkiye’den aldığı taze biber sevkiyatının birinde izin verilen limitin üç katı, diğerinde de 2,8 katı piridaben adlı pestisit saptadı ve ürünleri ‘tehlikeli’ koduyla imha etti.
Kuru incir
Fransa Türkiye’den aldığı kuru incirlerde izin verilen limitin 3,1 katı aflatoksin tespit etti ve almadı. Başka bir sevkiyatta da izin verilen limitin dört katı okratosin A bulundu. Ürünlerle ilgili ‘tehlikeli’ koduyla ‘geri gönderileceği veya imha edileceği’ bilgisi geçildi.
Limon sosu
Türkiye’den Yunanistan’a gönderlien limon sosunda izinsiz kullanılan E 445 maddesi tespit edildi.
E445, gıda ve içecek sanayisinde ‘ağaç/odun reçinesinin gliserol esteri’ (ester zamkı / ester gum) adıyla bilinen, yağda çözünen bir emülgatör ve stabilizatör gıda katkı maddesi.
Limon soslarında E445 kullanımı Avrupa Birliği (AB) mevzuatına göre yasak. Bu nedenle yetkililer ürünlere ‘potansiyel risk’ koduyla el koydu.
29 Haziran: Kuru incir
Türkiye’den Bulgaristan’a gönderilen kuru incirlerde izin verilen limitin 1,6 katı aflatoksin B1, 4,2 katı da okratoksin A bulundu. Başka bir kuru incir sevkiyatında da izin verilen limitin yaklaşık üç katı okratoksin A tespit edildi. Ürünlerin hepsi ‘tehlikeli’ koduyla geri gönderildi.
