ABD-İran müzakereleri çıkmazda. Petrol fiyatları bu nedenle yükselişte.
İran’ın resmi haber ajansı IRNA’ya göre Tahran, ABD’nin saldırıların sonlandırılması için önerdiği metne cevabını arabulucu Pakistan’a iletti.
İran medyasına göre ABD’nin teklifi reddedildi
TRT’ye göre İran medyası, ABD’nin teklifinin İran’ın ‘Trump’ın aşırı taleplerine teslim olması anlamına geldiği’ vurgusunu yapıp Tahran yönetimi bunun reddettiğini duyurdu.
Bu teklifin savaşı sonlandırmayı amaçladığı belirtiliyordu.
İran’ın yarı resmi haber ajansı Tasnim, İran’ın taleplerini şöyle yazdı:
- Hürmüz Boğazı’ndaki Amerikan ablukasının kaldırılması.
- Savaşın tüm cephelerde derhal sona erdirilmesi ve saldırmazlık garantisi
- İran’ın petrol satışını yasaklayan yaptırımların 30 gün içinde sonlandırılması
- İran’a savaş tazminatı ödenmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki egemenliğinin tanınması
ABD basınıysa Tahran’ın deniz ablukasının kaldırılması karşılığında Hürmüz Boğazı’nın ticari trafiğe aşamalı olarak yeniden açılmasını teklif ettiğini öne sürdü.
Ayrıca İran’ın uranyum zenginleştirmeyi ABD’nin önerdiği 20 yıllık moratoryumdan daha kısa bir süre için askıya almaya hazır olduğunu; nükleer tesislerini ortadan kaldırmayı ise reddettiğini yazdı.
Bloomberg’e göre İran’ın son teklifi yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun bir kısmını seyreltmeyi ve kalanını üçüncü bir ülkeye göndermeyi içeriyor. Fakat müzakerelerin başarısız olması halinde bu uranyumun iade edileceğine dair garanti talep edildi.
Trump: Hoşuma gitmedi, kabul edilemez
Trump, Truth Social hesabından bir açıklamayla müzakerelerin çıkmazda olduğunu doğruladı.
ABD başkanı “İran’ın sözde temsilcilerinden gelen yanıtı az önce okudum. Hiç hoşuma gitmedi. Kesinlikle kabul edilemez” diye yazdı.
Trump, anlaşmaya varılmaması halinde ‘Özgürlük Projesi’ operasyonunu daha kapsamlı şekilde yeniden başlatabileceklerini belirtip uyardı: “Bu durumda ‘Özgürlük Projesi +’ olur.”
ABD başkanı ayrıca İran uranyumunun yerini uzaydan tespit ettiklerini öne sürüp oraya yaklaşılması durumunda vuracaklarını belirtti.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun da İran’ın nükleer programını tamamen sonlandırmayan hiçbir anlaşmayı kabul etmeyeceklerini Washington’a ilettiği öne sürüldü. Kaynaklara göre Tel Aviv, Tahran’ın bu süreci, ‘zaman kazanmak için kullandığı’ uyarısını yaptı.
Petrol yükselişte
Son gelişmeler petrol fiyatlarını yükseltti.
Uluslararası petrol göstergesi brent yüzde 4,1 artışla varil başına 105,50 dolara kadar çıktı. ABD ham petrolüyse yüzde 4,4 artarak 99,80 dolara ulaştı.
Brent petrol an itibarıyla (08:56) 105,33 dolar. Fiyat, 28 Şubat’ta başlayan savaş öncesinde 70 dolar seviyelerindeydi.
Ne olmuştu?
ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta İran’a saldırdı; savaş, İran’ın misillemeleriyle bölge genelinde yayıldı. ABD ile İran arasında, 8 Nisan’dan bu yana ‘İsrail’in de uyacağı’ açıklanan bir ateşkes var.
ABD Başkanı Donald Trump, 4 Mayıs’ta Hürmüz Boğazı’nda ‘Özgürlük Projesi’ adıyla yeni bir süreç başlatacaklarını duyurdu ve savaşa doğrudan taraf olmayan ülkelerin boğazda mahsur kalan gemilerinin ‘güvenli şekilde’ çıkarılacağını aktardı.
ABD merkezli Axios‘a konuşan bilgi sahibi bir kaynak, Trump yönetiminden üst düzey bir ismin ‘Özgürlük Projesi’ hakkında İran’a özel bir mesaj gönderildiğini öne sürdü. Yetkili, İran’a plan hakkında bilgi verip gemilere müdahale etmemesi konusunda uyarmış.
Fakat uyarıya rağmen İran, Hürmüz Boğazı’nda ABD gemilerinin yanısıra ticari gemilere ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) bir dizi saldırı düzenledi.
CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper tehdidin tamamen bertaraf edildiğini söylerken Savunma Bakanı Pete Hegseth de ateşkesin halen yürürlükte olduğunu savundu.
Trump 6 Mayıs’ta ‘Özgürlük Projesi’ adlı operasyonu kısa süreliğine durduklarını duyurdu. 13 Nisan’dan bu yana İran limanlarına giden veya gelen gemilere uygulanan deniz ablukasınınsa süreceğini belirtti.
Gelişmeler savaşın diplomasiyle sonlanabileceği ihtimalini güçlendirirken İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, şunları söyledi:
“Biz sadece adil ve kapsamlı bir anlaşmayı kabul ediyoruz. Bize karşı başlatılan savaş, açık bir saldırganlık eylemi ve uluslararası hukukun net bir ihlalidir. Müzakerelerde meşru haklarımızı ve çıkarlarımızı korumak için elimizden gelenin en iyisini yapacağız.”
Axios, 6 Mayıs’ta ABD’nin savaşı sonlandırmak ve daha ayrıntılı nükleer müzakereler için Tahran yönetimiyle tek sayfalık mutabakat zaptı imzalamaya yakın olduğunu yazdı.
Konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara ve bazı ABD’li yetkililere dayandırılan haberde ABD’nin imza için İran’dan 48 saat içinde yanıt beklediği belirtildi.
7 Mayıs’ta İran Meclis Başkanı ve başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, Axios’un haberini alaycı bir dille yalanladı. İngilizce’de ‘sahte’ ve ‘uydurma’ anlamlarına gelen ‘faux’ kelimesi ve sitenin adına atıfla ‘Fauxios operasyonu’ diye yazdı.
8 Nisan’da ABD ve İran, ateşkese rağmen Hürmüz Boğazı ve çevresinde doğrudan çatıştı. Trump, karşılıklı saldırıya rağmen ateşkesin devam ettiğini söyledi.
