Avustralya’daki bir araştırmaya göre obstrüktif (tıkayıcı) uyku apnesi belirtilerinin şiddeti hafta sonları artıyor.
Araştırmacılar 70 binden fazla uyku apne solunum cihazı kullanıcısının verilerini analiz ederek bu sonuçlara ulaştı. Şiddet artışına hafta sonu değişen sosyal hayatın yol açtığını tespit etti ve buna ‘sosyal apne‘ dedi.
Fransa’dan verilerin de incelendiği çalışmada, daha çok alkol ve sigara kullanımı, değişen uyku saatleri ve solunum cihazına (tatil vs. gibi sebeplerle) kısa süre de olsa ara verilmesinin hastalığı ağırlaştırdığını görüldü.
Uykuda solunum bozuklukları arasında toplumda görülme sıklığı en yüksek olanı obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS). OSAS hem sık görülüyor hem de yol açtığı hastalıklar nedeniyle önemli.
Tedavi edilmezse başta kalp ve damar sistemi olmak üzere tüm sistemleri ilgilendiren sorunlara zemin hazırlıyor. Ayrıca evlilik sorunlarından gündüz aşırı uyku haliyle ortaya çıkan iş ve trafik kazalarına kadar hayatın farklı alanlarını etkiliyor.
Araştırmayla OSAS’si hafif olanların, hafta ortasına kıyasla cumartesi günleri orta ila şiddetli OSAS yaşama olasılığının yüzde 18 daha fazla olduğu tespit edildi. Bu etki erkeklerde ve 60 yaşın altındakilerde daha güçlüydü.
Hafta sonu normalden 45 dakika daha fazla uyuyanlarda OSAS şiddetinde kötüleşme oranının yaklaşık yüzde 47 oranında artıyor. Hafta içi-hafta sonu arasında uyku-uyanma saatlerindeki kaymanın (sosyal jetlag) bir saatten fazla olması şiddeti yüzde 38 yükseltiyor.
‘Hafta sonu faaliyetleri bombardıman etkisi yapıyor’
Anadolu Uyku Araştırmaları Derneği (ANUYAD) Başkanı Prof. Dr. Hikmet Yılmaz, hekimlerin uygun gördüğü OSAS hastalarının solunum cihazlarını ‘düzenli‘ kullanmalarının, tedavinin kendisi kadar önemli olduğunu söyledi: “Hastaların ‘E canım ne olur bir-iki gün kullanmamayla?’ diye düşünmeleri yanlış.”
Hafta sonları alkol almak, bununla birlikte genellikle daha fazla sigara içmek ve yemek (kalorinin büyük bölümünü gece almak), rutin uyku saatini değiştirmek, uykuya dalamamak gibi çok sayıda faktörün “bombardıman” etkisi yaptığını ifade eden Yılmaz şöyle devam etti:
“Bu hem kalbi hem de akciğerleri etkiliyor. Kalp daha da zorlanmaya başlıyor. Akciğerler görevini göremiyor.
Uyku apnesine bağlı ölüm, miyokart enfarktüsü, inme, beyin kanaması, iskemi (dokulara yeterli kan gitmemesi) olaylarının bu nedenle daha çok hafta sonlarında kümelendiğini görüyoruz.
Bu olayların içinde sigara, sirkadiyen ritmin bozulması, vücut direncinin azalması, cihazın kullanılmaması var.”
Cihazlar küçüldü, taşımak daha kolay
Yılmaz uyku apnesinde kullanılan aletlerin gittikçe küçüldüğünü ve taşınmasının kolaylaştığını hatırlattı. Hastaların nereye giderlerse gitsinler aletlerini yanlarına almaları ve mutlaka kullanmaları gerektiğini belirten Yılmaz, şunları söyledi:
“Bazen kısa tatillerde, iş seyahatlerinde yanlarında taşımak istemeyen hastalar oluyor. Genç tanı alanlarda bunu daha sık görüyoruz.
Biz bırakın kısa süreli ara vermeyi, gündüz uykularında bile kullanmalarını istiyoruz. ‘Cihazsız yattığınızda o uyku size yine yorgunluk olarak geri dönüyor’ diyoruz.
Bazıları cihazı yanlarına alsalar da takmıyorlar.”
SGK takipte
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) cihazın ücretinin bir miktarını karşılıyor. Ancak günde dört saatten daha uzun süre kullanmak gibi şartları var ve takip de ediyor. Doktor kontrollerinde cihazların ne kadar süre takıldığı anlaşılıyor. Düzenli takmayanların cihazları geri alınıyor. Yılmaz “Cihaza bir gün dahi ara vermek sıkıntılara yol açıyor. Tüm hastalarımıza ‘Nereye giderseniz gidin, çantanızın bir köşesinde cihazını olacak’ diyoruz. Bir-iki gün cihazı takmamanın yorgunluğunu hafta ortasına kadar atamazlar.”
Uyku bozukluğu beslenmeyle ilişkili olabilir
Öte yandan yine uykuyla ilgili başka bir araştırma göre de beslenme uyku bozukluğuyla ilişkili olabilir.
Yaygın gıdalarda bulunan metabolitlerin aşırı gündüz uykululuğu riskiyle ilişkili olduğunu gösterdi ve beslenmenin uyku bozukluklarında rolü olabileceğini öne sürdü.
Araştırmacılar, Akdeniz diyetlerinde yaygın olarak bulunan omega yağ asitlerinin aşırı gündüz uykululuğu riskini azalttığını buldu.
Olgunlaşmış veya fermente gıdalarda bulunan tiramin ise özellikle erkeklerde daha yüksek riskle ilişkilendirildi.
