MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Hamileliğin erken dönemlerinde geçirilen Covid-19 enfeksiyonu, bebeğin kalp gelişimini bozarak, doğumsal anomalilere yol açabiliyor. Pandemiden bu yana yenidoğanlardaki doğumsal (konjenital) kalp hastalıkları sıklığı artıyor.
Bunu ortaya koyan çalışma Çin’deki Shanxi Eyalet Entegre Geleneksel ve Batı Tıbbı Hastanesi’nde doğum yapan kadınlarla yapıldı. Çalışmaya Covid-19’lu 119 hamile ve Covid-19 enfeksiyonu olmayan 412 hamile dahil edildi.
Hamileliğin erken döneminde enfeksiyon geçirmişler
Kadınların diyabet, tiroid hastalığı ve preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) sıklığında anlamlı bir fark saptanmadı.
Ancak Covid-19 geçirenlerin yüzde 10.08’inin bebeğinin kalbinde anomali tespit edildi. Kontrol grubunda bu oran çok daha düşüktü: Yüzde 4.13. Bebeklere yapılan ultrasonografiyle anomali saptanan 12 bebekten 11’inin annesi, gebeliklerinin sekizinci haftasından önce Covid-19 geçirmişti. Biriyse gebeliğinin 23’üncü haftasında enfeksiyonu geçirmişti.
Araştırmacılar ayrıca 2020’den bu yana hastanedeki yenidoğanlarda doğuştan kalp hastalıkları sıklığına baktılar. Dört yıl boyunca doğuştan kalp anomalilerinde artış eğilimi saptadılar. 2023’teki Covid-19 salgını sırasında belirgin bir artış da görüldü. Geçen yılki Covid-19 salgını sırasında doğuştan kalp anomalileri sıklığı, önceki yıllara kıyasla önemli ölçüde daha yüksek.
İlk altı haftada kalp gelişimi tamamlanıyor
Pediatrik kardiyoloji uzmanı Prof. Dr. Rukiye Eker Ömeroğlu, doğuştan kalp hastalıklarının nedenleri arasında viral enfeksiyonların başta geldiğini söyledi. Çünkü virüsler programlanmış hücre ve organ yapımının ilerlemesini durdurabiliyor. Kardiyovasküler sistemin gelişimi sırasında, kalp karıncıkları arasındaki bölmenin oluşumunun tamamlanmasını engelliyor. Ya ilgili gen üzerinde mutasyonlara sebep olarak ya da o bölgede enflamasyon yaparak bu gelişim bozukluklarına sebep oluyorlar.
Bebeğin kalp gelişimi yaklaşık 6 haftada tamamlanıyor. Bu süre zarfında virüslerle temas gelişim sürecini olumsuz etkiliyor.
Bütün virüsler ‘teratojenik’
Ömeroğlu, teorik olarak bütün virüslerin teratojenik olduğunu söyledi. Teratojenler, gelişmekte olan bir embriyo veya fetüste doğumsal bozukluklara yol açan faktörler. Teratojenler ayrıca, düşük, erken veya ölü doğum risklerini de artırabilir.
SARS-CoV-2 (Covid-19 enfeksiyonunu yapan virüs) gibi anne karnındaki bebekte farklı anomalilere yol açabildiği bilinen çok sayıda virüs var. Kızamıkçık, kızamık, kabakulak, parvovirüs (beşinci hastalık), sitomegalovirüs (CMV), su çiçeği ilk akla gelenlerden. Örneğin kızamıkçık körlük ve kardiyovasküler sistemde anomalilere yol açabiliyor. Kababulak virüsü kalp kasının yapısını bozabiliyor. Suçiçeği virüsü doğuştan kalp hastalığına yol açması nadir olsa da kalbin ileti sistemini (kulakçıkla karıncık arasındaki elektrik iletisinin durmasına) etkiliyor.
Anne adayları bebekleri için aşılarını tamamlamalı
Ömeroğlu, viral aşıların yapılmasının doğuştan kalp ve diğer sistem hastalıklarının önlenmesi açısından önemli olduğunu söyledi:
“Eskiden kızamıkçığa bağlı çok sayıda anomali görürdük. Şimdi o vakalar, kızamık aşılaması yapıldığı için çok az düzeye indi. Kız çocuklarının kızamık aşılarının yapılması çok önemli.”
Ömeroğlu hamilelerin kızamık, kızamıkçık, kabakulak antikorlarına baktırmalarını, böylece aşılarının yeterli düzeyde bağışıklık geliştirip geliştirmediğini öğrenmelerini önerdi. Yeterli düzeyde antikor yoksa bu aşıları yaptırmak gerekiyor.
Hamilelik planlayanlar ve hamilelerin, özellikle viral enfeksiyonların yoğun olduğu aylarda kalabalık ortamlarda, toplu taşıma araçlarında maske takması da koruyucu etki yapabiliyor. Ayrıca folik asitin doğumsal kalp anomalilerini de azaltığını gösteren yayınlar var.
Ömeroğlu anne karnındaki bebeğin kalp gelişimini etkileyen diğer faktörleri ve alınabilecek önlemleri şöyle sıraladı:
*Genetik çok önemli. Ailede doğuştan kalp hastalığı varsa, erken gebelik haftasından itibaren folik asit alınmalı. Ayrıca yine erken gebelik haftalarından itibaren ikinci düzey ultrasonografi tetkiki yapılmalı.
*Gebelik diyabeti, doğuştan kalp anomalileri yapıyor. Bu yüzden erken tanısı ve çok iyi kontrolü önemli.
*Annenin metabolik hastalıkları varsa (örneğin fenilketonüri) bebeğin kalbinde delik olma ihtimali yüksek.
*Kullanılan ilaçlar çok önemli. Özellikle antipsikotik, epilepsi ilaçları. Gebelikte mümkün olduğu kadar ilaç kullanılmamalı.
*Alkol anomali riskini artırıyor.
*Çevre faktörleri de anomalileri artırıyor.
