MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Evin dışında oyun oynamak, çocukları ekranların yol açtığı miyopi ‘salgını’na karşı koruyor.
Bugün Dünya Görme Günü. Dünya Sağlık Örgütü önlenebilir körlük ve görme kusurlarına dikkat çekmek için her yıl ekim ayının ikinci perşembe günü Dünya Görme Günü ilan etti.
Bu yılın teması çocuk göz hastalıkları. Erken ve geç çocukluk döneminde cep telefonu, tablet ve bilgisayar kullanımı artışı miyopi sıklığında ciddi bir artışa yol açtı. Göz hastalıkları uzmanı Doç. Dr. Yusuf Durlu, özellikle pandemi döneminde miyopinin neredeyse salgın hastalık haline geldiğini söyledi ve ekledi: “Çocukların evin içinde cep telefonu, tablet ve bilgisayarda uzun süre vakit geçirmesiyle miyopi sıklığında ve miyopi ilerleme hızında artış olması arasında bağlantı var.”
Saatte bir 5-10 dakika uzağa bakın
Durlu çocukların evin dışında oyun oynayarak vakit geçirmesinin özendirilmesi gerektiğini belirtti. Çünkü güneş ışığıyla beyindeki dopamin artışının, miyopinin ilerleme hızını azalttığı düşünülüyor.
Son yılların popüler önerileri arasında ‘göz egzersizleri’ yer alıyor. Peki bu egzersiz gözün örneğin yeniden uzağı görmesini sağlayabilir mi? Durlu bu soruya şöyle karşılık verdi: “Maalesef miyopi, hipertropi, astigmat gibi hastalıkları tedavi ettiğine dair kanıta dayalı bir araştırma sonucu henüz yok. Benim önerim, yakın okurken veya bilgisayarda çalışırken saatte bir 5-10 dakika uzağa bakarak gözün dinlendirilmesi.”
Katarakt körlük nedenleri arasında ilk sırada
Dünya’da 45 milyon kişinin kör olduğu, 300 milyon kişide ise göz hastalığına bağlı görme azlığı olduğu tahmin ediliyor. Türkiye’deyse 450 bin kişinin kör olduğu, 3 milyon kişide ise göz hastalığına bağlı görme azlığı olduğu varsayılıyor.
Körlük tanımı için görme keskinliğinin yüzde 5’in altında olması gerekiyor. Bu oran yüzde 5 ile yüzde 30 arasında olduğu tabloysa ‘az görme’
Sekiz milyar nüfusu olan dünyada 2,2 milyar kişide uzak ve yakın görme zorluğu olduğu düşünülüyor. Erken tanı ve etkili tedavi yöntemleriyle bir milyar kişinin tedavi edilebileceği öngörülüyor.
Körlük nedenleri arasında ilk sırada katarakt yer alıyor. Sonra sırasıyla diyabetik göz, glokom, sarı nokta ve kornea hastalıkları geliyor. Kalıtımla geçen retina hastalıklarından olan tavuk karası hastalığıysa nadirdir. Ülkemizde takriben 25 bin civarında tavuk karası hastası bulunuyor.
Az görme ise en çok gözlük (kırma gücü) sorunlarından kaynaklanıyor.
Peki bu hastalıkların tedavisinde tıp ne kadar ilerdi. Katarakt hastalığı modern cerrahi yöntemlerle çok etkili şekilde tedavi edilebiliyor. Şeker hastalığındaki göz rahatsızlıkları geç fark edilmesi nedeniyle ileri derecede görme kaybına yol açabiliyor. Yaşa bağlı sarı nokta hastalığının tedavisinde ise son yıllarda çok etkili tedavi yöntemleri geliştirildi. Şeker ve sarı nokta hastalığında yeni geliştirilen göz içine verilen ilaçlarla çok başarılı sonuçlar elde ediliyor.
Körlüğe gitmeden erken tanı mümkün
Körlüğü giden sorunların sıralaması yıllar içinde değişti mi sorumuza karşılık Durlu şu yanıtı verdi: “Türkiye’de geçmiş yıllarda trahom hastalığı (bir bakterinin yol açtığı bulaşıcı göz enfeksiyonu) körlük yapan nedenlerin başında geliyordu. Çok başarılı trahom tedavisiyle günümüzde sorun olmaktan çıktı.”
Durlu Türkiye’de göz hastalıklarının tanı ve tedavisindeki hızlı gelişmeler körlük ve az görmeye neden olan göz hastalıklarının seyrini olumlu yönde değiştirdiğini belirterek şöyle devam etti:
“Örneğin katarakt cerrahisi yaygın olarak çok başarılı ve sorunsuz şekilde yapılabiliyor. Diyabete bağlı retina hastalıklarına erken dönemde tanı konulabiliyor. Diyabette erken dönem sarı nokta kalınlaşmaları, beslenme bozuklukları ve sarı nokta hastalıkları modern tomografi ve ilaçsız anjiyo yöntemleriyle hastalığın başında anlaşılabiliyor. Gerekli olan hastalara erken dönemde iğne tedavileri başlanabiliyor.”
Biyonik gözdeki gelişmeler beklendiği kadar hızlı değil
Yıllardır dünyada biyonik göz çalışmaları var. Yapay zekanın en yaygın kullanım alanı alanlardan biri de tıp. Bunlardaki gelişmeler ne durumda? Durlu, biyonik göz veya yapay retina implantlarının özellikle kör olan tavuk karası hastalarının tedavisinde onaylansa da yaygınlaşamadığını anlattı:
“Kanımca teknolojinin çok pahalı ve karmaşık olması, ayrıca biyonik göz tedavisi yapılan hastalarda sınırlı görme artışı saptanması, biyonik göz tedavisinin etki alanını daraltıyor. Yapay zeka tekniklerinin özellikle retina hastalarının tanısı için kullandığımız cihazlara eklenmesi gelecekte yaygınlaşabilir.”
Sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) hastaların iyi haber beklediği alanlardan biri. Durlu bu konudaki son gelişmeyi paylaştı:
“Düşük doz ışık tedavisi sırasında kuru tip sarı nokta hastasının gözüne üç farklı dalga boyunda olan sarı , kırmızı (660nm) ve NIR (near infrared) ışıkları ardışık olarak beş dakika süreyle uygulanıyor. Düşük doz ışık tedavisi yapılan hastaların görme keskinliğinde artış, retina altındaki birikinti hacminde azalma ve görme alanında uzak ve yakın merkezi görsel işlevlerin arttığı saptandı.”
