Rekabet Kurumu (RK) Başkanı Birol Küle, zincir marketlere kesilen 2,7 milyar liralık rekor cezanın fahiş fiyat artışından değil, kartelleşme suçundan verildiğini belirterek, “Her şey usulüne uygun şekilde yapılmıştır” dedi.
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın, “Beş market piyasayı alt üst ediyor” diyerek, gıda ürünlerindeki hızlı fiyat artışından sorumlu tuttuğu market zincirlerine toplamda 2 milyar 671 milyon lira idari para cezası verilmişti.
Zincir marketlere yöneltilen en büyük suçlama organize şekilde fiyat artırımı yapmak. Ancak marketler maliyetlerdeki artışları neden göstererek suçlamaları kabul etmiyor.
Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) ise konuyla ilgili olarak ‘haksızlık’ açıklaması yapmıştı.
Türkiye’de resmi rakamlara göre gıda enflasyonu yüzde 30’a yakın. Bağımsız araştırma kurumları ise bu oranın yüzde 40’ı aştığını savunuyor.
AA’ya konuşan Küle, soruşturma sürecinin yaklaşık 19 ay önce, 31 Mart 2020’de alınan ön araştırma kararıyla başladığını ve tüm taraflardan savunma alındığını söyledi.
‘Soruşturma fahiş fiyattan değil’
Kamuoyunda sürekli fahiş fiyat konusunun gündemde olduğuna dikkati çeken Küle, şu bilgileri verdi: “Bu konuya açıklık getirmekte fayda var. Rekabet Kurumu tarafından yapılan tespitlere göre, ihlal konusu davranışlar nedeniyle fiyatların tüketici aleyhine yükseltildiği görülmekle birlikte, bu fiyatların ‘fahiş’ olup olmadığına dair bir değerlendirme, vurgu ya da fiyatların seviyesine bağlanmış herhangi bir sonuç bulunmamaktadır. Soruşturmada rekabet hukukunda fahiş ya da aşırı fiyat olarak geçen bir ihlal türü incelenmemiştir. Nitekim bu ihlal türü kanunumuzda 6’ncı maddesindeki hakim durumun kötüye kullanılması kapsamında bir ihlaldir. Oysa mevcut soruşturma, kanunun 4’üncü maddesi çerçevesinde yürütülmüştür. Soruşturma sürecinde, fahiş fiyat ya da fiyatların seviyesi değil, bu fiyatların rakipler arasında doğrudan veya dolaylı temaslar yoluyla sağlanan koordinasyon/eşgüdüm sonucunda belirlenip belirlenmediği araştırılmıştır.”
‘Piyasanın organize edildiği görüldü’
Küle, marketlerin fahiş fiyat sebebiyle haksız olarak cezalandırıldıklarına ilişkin iddialarına da yanıt vererek şunları kaydetti: “Beş perakendeci teşebbüs arasında doğrudan veya ortak tedarikçiler aracılığıyla dolaylı temaslar yoluyla, satış fiyatlarının ve fiyat artışlarının koordinasyonunun sağlandığı, elde edilen belgelerde ‘piyasanın organize edildiği’, ‘artırılan fiyatların rakiplerle eş zamanlı raflara yansıtılacağı’ yönünde ve benzer nitelikte pek çok ifade bulunduğu, zincir marketlerin fiyat hareketlerinin de bu bulguları büyük ölçüde teyit ettiği görülmüştür. Ayrıca yine doğrudan veya ortak tedarikçiler aracılığıyla geleceğe dönük fiyatlar, fiyat artış tarihleri, dönemsel kampanyalar ve indirimler gibi rekabete ilişkin hassas bilgilerin paylaşıldığı, fiyat indirimine giden veya pazar genelinde fiyatların arttığı dönemde henüz fiyat artışı yapmayan zincir marketlerin fiyatlarına tedarikçiler aracılığıyla müdahale edilerek söz konusu zincir marketlerin fiyatlarının tüketiciler aleyhine yükseltilmesinin sağlandığı, nitekim bu durumun genellikle ‘bozuk fiyatların düzelttirilmesi’ şeklinde belgelere yansıdığı tespit ediliyor. Tabii ki buradaki bozuk fiyat ifadesinden düşük fiyatların kastedildiğini açıklamama sanırım gerek yok.”
‘Kartel Anayasa’ya göre suçtur’
Küle, Anayasa’nın, “Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır, piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler” maddesini anımsattı.
‘Tedarikçilere ilişkin ayrı soruşturma yürüyor’
Küle, 26 Nisan’da alınan kararla 14 tedarikçi teşebbüs hakkında soruşturma sürdüğünü bildirirken tüketicilerin zincir marketlere karşı dava açabileceğine ilişkin haberler hakkında şunları söyledi: “Tüketiciler tarafından zincir marketlere karşı tazminat davası açılması mümkündür ancak bu konu özel hukuk ispat vasıtaları ve usul hükümleri kapsamında adli yargı mahkemelerinde ileri sürülmesi gereken bir husus olup, Rekabet Kurumu’nun bir dahli söz konusu değildir.”
