Türkiye’deki kanser hastaları, Avrupa Birliği’nde onay alan yenilikçi kanser ilaçlarının sadece yüzde 4’üne ulaşabiliyor. 36 ülke arasında Malta’dan sonra sondan ikinci sıradayız.
Hastalar Yenilikçi Tedavilere Erişim Beklerken Göstergesi’ne (Patients W.A.I.T.) göre 2020-2023 arasında Avrupa İlaç Ajansı’ndan (EMA) toplam 56 kanser ilacı onay aldı.
Türkiye’deyse aynı dönemde hastalar bu yeni ilaçlardan sadece ikisine erişebildi. Her ikisi de Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) geri ödeme listesine alındı. AB ülkeleri bu süreçte ortalama 28 yenilikçi ilaca erişebildi.
Yeni ilaçlar tedavide çok önemli koz
Tüm tüm yenilikçi ilaçlara erişimde de farklı bir yerde değiliz. Yine Avrupa Birliği’nde (AB) aynı dönemde onaylanan toplam 173 yenilikçi ilacın sadece altısına (yüzde 3) Türkiye’deki hastalar erişilebilir. Bunların tümünü SGK geri ödemesi listesine ekledi.
Hematolojik kanser hastalarının sayısı artsa da bu hastalıktan ölüm oranları çok azalıyor ve sağkalım şansı artıyor. Kemoterapi ilaçlarının yan etkilerinin daha iyi yönetilmesi ve hastaların özellikle enfeksiyonlardan daha iyi korunması ve tedavisi buna olanak sağladı.
Yanı sıra son yıllarda gelişen hedefe yönelik tedaviler, immünoterapiler ve hücresel tedavilerdeki (CAR T) gelişmelerse kan kanserlerinin tedavi edilmesi hatta bazılarının kronik bir hastalık gibi yönetilmesi hedefine yaklaştırdı.
Diğer yandan kanserlere yönelik yeni ilaçların geliştirilmesi çalışmaları sürüyor. Hemen her yıl yeni ilaçlar onaylanarak hastaların kullanımına sunuluyor.
Ancak Türkiye’deki hekimler ve hastalar bu yenilikçi tedavilere erişimde sıkıntı çekiyor. Kamu otoritesi yenilikçi ilaçları ruhsatlandırma ve geri ödeme kapsamına almakta yavaş davranıyor.
Son yıllardaki ekonomik kriz başka ülkelerin bu boyutlarda olmasa da benzer sorunu yaşamasına yol açıyor. Savunma ve güvenlik için büyük bütçeler ayıran ülkeler yaşatmak için yeterince cömert davranmıyorlar.
Amerikan Hematoloji Derneği’nin 2024 verilerine göre özellikle hematolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların ülkedeki kıtlığı tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.
Hızlı hareket edilmesi gereken durumlarda sıkıntı büyük
Türk Hematoloji Derneği’nin 51’inci Ulusal Hematoloji Kongresi’nde ilaça erişimdeki bu sorun da gündemdeydi.
Derneğin araştırma sekreteri Prof. Dr. Selami Koçak Toprak, hematolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlara erişimin hem hasta bakım kalitesi hem de sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip olduğunu söyledi.
Toprak Türkiye’de hematolojik kanser hastalarının ilaçlara erişimindeki en önemli engellerin geri ödeme süreçleri ve tedarik zinciri aksaklıkları olduğunu belirtti:
“Yüksek etkili, yeni nesil akıllı ilaçların ve immünoterapilerin bazıları, geri ödeme sisteminin listesine ya hiç dahil olmuyor ya da çok kısıtlı endikasyonlarla alınıyor.”
Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansı’nın (EMA) son yıllarda onay verdiği ilaçların çoğu hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapiler. Yenilikçi ilaçların umut vaat ettiğini ifade eden Toprak, “Bunların daha fazla yaygınlaşmasıyla bizim de hastalara karşı hizmetimizin daha iyi noktaya geleceğini düşünüyorum” diye ekledi.
Dernek başkanı Prof. Dr. Muhlis Cem Ar bu tür ilaçlar ulaşımı sağlayan farklı yollar bulunduğunu hatırlattı. Bunlardan biri endikasyon dışı kullanımı talep etmek: “Türkiye’deki bütün imkanları kullandıktan sonra dünyada ruhsatlı bir ilaca eğer erişmek isteyenler Sağlık Bakanlığı’na yazarak başvurabiliyor.
Ancak bu süreç zaman alıyor. Özellikle hızlı hareket edilmesi gereken durumlarda sıkıntılar yaşayabiliyoruz.”
