ABD Başkanı Donald Trump, ülkesindeki seçimlerin ‘hileli’ ve ‘alay konusu’ olduğunu belirtip “Ya bunları düzelteceğiz ya da artık bir ülkemiz olmayacak” dedi.
Trump şunları istedi:
- Tüm seçmenler için zorunlu kimlik uygulaması getirilmeli
- Seçmen kaydında vatandaşlığı kanıtlayan belge sunulmalı
- Hastalık, engellilik, askerlik ya da seyahat gibi durumlar dışında posta yoluyla oy kullanımı kaldırılmalı
- Oy kullanma ve seçmen kaydında daha sıkı düzenlemelerin getirilmesini öngören ‘SAVE Act’ yasa tasarısına uyulmalı
Trump, NBC News’e tasarının seçim sistemlerini güvenceye alacağını, Demokrat seçmenlerin çoğunun da seçmen kimliği şartını desteklediğini söyledi.
Demokratlar arasında kimlik uygulamasına desteğin yüzde 82 olduğunu öne süren Trump, “Demokrat siyasetçilerden değil Demokrat seçmenlerden bahsediyorum. İnsanların hile yapamadığı seçimlere ihtiyacımız var ve bunu yapacağız” diye ekledi.
ABD’de seçim sistemi: En çok oyu alan başkan adayı nasıl kaybediyor?
‘Seçiciler kurulu’ (electoral college) denen seçim sisteminin işlediği ABD’de, başkan doğrudan halk oylamasıyla belirlenmiyor. Amerikalılar sandığa gittiğinde yaşadıkları eyaletin hangi adaya oy vereceğini seçiyor.
Adayların ulusal çapta üç-beş milyon oy fazla alması, başkanlık yolunda önemli ama yetersiz bir adım.
Öyle ki son 20 yılda iki aday daha az oy almasına rağmen seçimleri kazandı: Eski başkanlar George W. Bush (2000) ve Cumhuriyetçi aday Donald Trump (2016).
Peki ama nasıl?
‘Seçiciler kurulu’ adlı seçim sisteminde Amerikalılar doğrudan Harris veya Trump’ı seçmiyor; yaşadıkları eyaletin delege oyunun hangi adaya gideceğini seçiyorlar.
50 eyaletin de nüfusuna göre belirlenmiş bir delege sayısı var. Mesela en fazla nüfuslu California eyaletinin 54 delegesi; Wyoming, Alaska ve North Dakota gibi az nüfuslu eyaletlerin sadece üç delegesi var.
Delegeler genellikle seçilmiş parti liderleri, partinin başkan adayına yakın isimler veya parti çalışanlarından oluşuyor.
Neredeyse tüm eyaletlerdeki sisteme göre bir oy bile fazla alan aday, eyaletin tüm delege oyunu kazanıyor. Örneğin California’da bir aday oyların yüzde 50,1’ini bile alsa eyaletin tekmil 54 delegesini kazanıyor.
Toplamda eyaletleri temsil eden 538 delege bulunuyor. Bir adayın başkan seçilebilmesi için 270 delegeye ulaşması gerekiyor. Başaramazsa, kaç milyon oy aldığı önemini yitiriyor.
Fakat eyaletlerin çoğunda hemen hemen hep aynı parti kazanıyor. Dolayısıyla partilerin renkleriyle anılıyorlar: ‘Mavi eyaletler’ Demokratların, ‘kırmızı eyaletler’ ise Cumhuriyetçilerin kalesi olarak biliniyor.
Ancak bazı eyaletler epey çekişmeli. İşte seçim sonuçlarını belirleyen, adayların siyasi kampanyaları sırasında en çok boy gösterdiği bu eyaletlere ‘salıncak eyalet’ deniyor.
Bu seçimdeki yedi salıncak eyalet ve delege oyları şöyle: Pennsylvania (19), Wisconsin (10), North Carolina (16), Georgia (16), Michigan (15), Arizona (11) ve Nevada (6).
Toplam 93 delegeye sahip bu eyaletlerdeki seçmenlerin oyu, diğer eyalettekilere kıyasla daha güçlü ve belirleyici.
Akıllara şu soru geliyor: ‘Burada bir adaletsizlik yok mu?’
Aslında Amerikalıların çoğu, 200 yılı aşkındır uygulanan ‘seçiciler kurulu’ sistemini anti-demokratik buluyor. Yüzde 63’ü bu sistem yerine halkoyunu kazanan adayın başkan seçilmesini istiyor.
ABD ‘seçiciler kurulu’ yoluyla başkanını seçen tek ülke. Ancak Japonya ve Almanya gibi bazı ülkeler de başkanını temsilciler aracılığıyla seçiyor. Bu sistemlerde seçmenlerin doğrudan seçtiği parlamento üyeleri başbakanı belirliyor.
ABD, 3 Kasım’da ara seçimlere gidecek
ABD’de seçmenler, ara seçimler için 3 Kasım’da sandık başına gidecek. Seçimde ABD Temsilciler Meclisi’ndeki 435 sandalyenin tamamı ve ABD Senatosu’ndaki 100 sandalyenin 35’i belirlenecek.
Trump, seçimler öncesinde Cumhuriyetçilere ülkedeki seçimleri ‘ulusallaştırmaları’ ve ‘kontrolü ele almaları’ çağrısı yaparak Demokratların tepkisini çekmişti.
