MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Sahte ilaç kullanımı dünyada giderek büyüyen bir sorun. Her yıl bir milyondan fazla insan sahte ilaç nedeniyle ölüyor. Sahtecilerin en büyük hedefleri arasında kilo vermek isteyenlerle diyabet hastaları bulunuyor.
İlaç Güvenliği Enstitüsü’nün (Pharmaceutical Security Institute) verilerine göre Türkiye’nin de içinde bulunduğu Avrasya Bölgesi, dünyada yasa dışı ilaç faaliyetlerinin en yüksek olduğu bölgeler arasında beşinci sırada yer alıyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerde tahminen her 10 ilaçtan biri merdiven altı veya sahte.
Sahte ilaç pazarının birilerinin iştahını açması şaşırtıcı değil. Küresel sahte ilaç pazarının yıllık 200 milyarla 432 milyar dolar arasında olduğu tahmin ediliyor.
Bu, yaklaşık 150 ülkenin yıllık ekonomisinden daha büyük bir rakam.
Türkiye’de sahtecilik vakalarında da geçen yıl yüzde 25’lik artış olduğu hesaplanıyor.
Toksik kimyasal da var uyarıcı da
Sahtecilerin kilolular, obezitelilerle diyabet hastalarını hedeflemeleri tesadüf değil. Çünkü bütün dünyada ve Türkiye’de sayıları sürekli artıyor. Yanı sıra etkili ilaçlar da peş peşe geliştiriliyor. Obezite ve zayıflama tedavilerine yönelik tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de büyük talep var. Sahte ilaçlar internet sitelerinden, elden ve sosyal medya üzerinden satılıyor.
Global siber güvenlik şirketi BrandShield verilerine göre sahte kilo verme ürünleriyle ilgili olarak 2023’te dünya genelinde 250 web sitesi yasaklanmış. Bu sayı 2022’dekinin sekiz katı.
Denetimsiz üretilen ve zayıflama amacıyla kullanılan sahte ilaçlarda toksik kimyasallar, ağır metaller, bakterilerle kontamine bileşikler, sibutramin, tiroid hormonu, iyot gibi bazı aktif maddeleri, efedrin, amfetamin gibi uyarıcıların toksik ve zararlı dozları dahil pek çok maddeyi içerebiliyor.
Hayati risk yaratıyor
Novo Nordisk ilaç firmasının düzenlediği basın toplantısında sahte ilaçlarla ilgili veriler paylaşıldı ve uyarılar yapıldı.
Türk Diyabet Cemiyeti Başkan Yardımcısı Profesör Zeynep Oşar Siva, Türkiye’de zayıflamaya ilginin büyük olduğunu, çünkü her üç yetişkinden birinin obeziteli veya fazla kilolu olduğunu söyledi.
Siva, sahte ilaçların, hafif yan etkilerden yaşamı tehdit eden durumlara kadar geniş bir yelpazede sağlık riskleri taşıdığını vurguladı:
“Aşırı iyot veya tiroid hormonu içeren ilaçları kullandığı için hipertiroidi gelişen ve bu nedenle başvuran olgularımın sayısı hiç de az değil. Aşırı tiroid hormonuna bağlı çarpıntı, tansiyon yüksekliği, ellerde titreme, terleme ve aşırı sinirlilikle gelen obeziteli hastalarımın sayısındaki artış, sahte ilaçlarla ilgili durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor.”
Bazı sahte ilaçlar doğru etken madde yerine insülin içeriyor. Bu da ağır şeker düşüklüğüne neden oluyor. Bunun hayati risk yarattığını belirten Siva, şunları söyledi:
“Sahte enjeksiyon kalemi kullanan bir hasta, kalem içerisinde insülin olması nedeniyle hipoglisemiyle (kan şekeri düşmesi) acile kaldırıldı. Acil olarak müdahale edilmesi sonucu hayatta kalabildi. Ancak hızlı ve doğru müdahale gerçekleşmeseydi hayatını kaybedebilirdi. Bu riskin oluşmaması için ilaçların doktor kontrolünde ve eczanelerden alınması son derece önemli.”
Ucuz ilaç arayışı ve bilinçsizlik sahteye itiyor
Novo Nordisk Türkiye Kıdemli Klinik, Medikal ve Ruhsat Direktörü Dr. Ömer Buğra Bahadır, dünyadaki artış trendine paralel olarak, son dönemde Türkiye’de de özellikle diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan enjeksiyon kalemlerinin sahte versiyonlarında dikkat çekici bir artış gözlediklerini söyledi.
Geçtiğimiz aylarda Dünya Sağlık Örgütü’nün bu ilaçların sahtelerinin piyasada yaygın olarak bulunduğu konusunda uyarıda bulunduğunu belirten Bahadır şöyle devam etti:
“Sahte ilaçlara yönelik Türkiye’de yaptığımız incelemelerde, sahte ilaçların gerçeklerinden ayırt edilmesi çok zor şekilde, farklı biçimlerde üretildiğini görüyoruz. 2023’te bir önceki yıla göre sahtecilik vakalarında yüzde 20 oranında bir artış yaşandı.
Türkiye’de hastalar, ihtiyaç duydukları ilaçları hekime danışmadan ve reçetesiz olarak satın alma eğilimi gösterebiliyor. Bu davranış hem yanlış dozda ilaç kullanımına hem de yasal olmayan satış kanallarından ucuz ilaç arayışına sebep olabiliyor.”
Sahte ilaçlardan korunabilirsiniz
Sahte ilaçlardan korunmak mümkün. Bunun için:
*Türkiye’de resmi olarak ilaç satmaya tek yetkili yer eczaneler. En güvenli yol, hekimlerden aldığınız reçeteyle eczanelerden temin etmek.
*İnternet sitelerinden ve sosyal medya üzerinden ilaç satışı yapanlara itibar etmeyin.
*Sosyal medyada reklamı yapılan web sitelerine, istenmeyen pop-up reklamlara, elden satışlara, yazım hatalarına, alışılmadık URL’lere ve Bitcoin gibi ödeme platformlarına karşı dikkatli olun.
*Hastaların dikkatli olması gereken bir diğer konu da ilacın fiyatı. Sahte ürünler genellikle ya hiç ilaç içermiyor ya da tamamen farklı bir içerikte. Bu nedenle fiyatları orijinalinden çok daha düşük. Bu da önemli bir uyarı olarak değerlendirilmeli.
