ALİ İHSAN NERGİZ*
Vaka sayısı 50 bine yaklaştı. Yerli aşı Dünya Sağlık Örgütü Listesi’nde. Avrupa’da aşılama kabul edilemeyecek kadar kötü seviyede mi? Uluslarası Pandemi Anlaşması bizi gelecek felaketlere hazırlayabilir mi? Hareketsizliğin sağlığımız üzerine etkisi ne?
Sağlık alanında geçtiğimiz haftanın öne çıkan gelişmelerini derledik.
Vaka sayıları 50 bine gidiyor
Türkiye’de koronavirüs günlük vaka sayıları bu hafta da hızlı yükselişine devam etti. Pandeminin birinci yılında erken alınan normalleşme kararlarıyla birlikte her gün yeni bir rekor vaka sayısı kaydediliyor. En son 3 Nisan’da 44 bin olarak aktarılan vaka sayılarının ölüm istatistiklerine de yakın zamanda yansıması kaçınılmaz görünüyor.
‘En az bir doz aşı’da dünyada 10’uncuyuz
Ağır aksak ilerleyen aşılama programıyla ilgili bu hafta bakanlık düzeyinde iki ayrı başarı hikayesi paylaşıldı.
İlki TÜBİTAK desteğiyle geliştirilen yerli aşı adayının Dünya Sağlık Örgütü listesinde yer almasıydı. Yerli aşının yıl sonuna kadar kullanıma girebileceği söyleniyor. Koronavirüs aşılamalarının grip aşısı gibi belli aralıklarla yenileneceği tahmin edildiği için ülkelerin etkin yerli aşı edinmesi büyük önem taşıyor.
İkinci haber toplam doz sayısında dünya altıncılığımız. Kendi aşısı olmayan ülkeler arasında en yüksek sayı.
Bununla birlikte aşılamayla ilgili en fazla takip edilen istatistik ‘en az bir doz aşısı olan kişi sayısı’ ve bunun nüfusa oranı. Türkiye 3 Nisan itibariyle yüzde 11 olan bu oranla dünyada 10’uncu sırada yer alıyor.
DSÖ raporu ‘ses getirdi’
Dünya Sağlık Örgütü uzun süredir beklenen koronavirüsün kökenine dair raporunu yayınladı. Raporda virüsün büyük olasılıkla hayvanlardan geçtiği, kökenin henüz tam olarak anlaşılmadığı ve tüm ihtimallerin hala masada olduğu paylaşıldı.
Amerikalılı yetkililer tarafından önemli eleştiriler alan raporda, Çin’in politik etkisi nedeniyle raporun anlamsız olduğu dile getirildi. Çin yetkilileri ise pandeminin başından itibaren on binlerce hayvan türünün test edildiği ve kaynağa inmenin kendileri için de önemli olduğunu belirtiyor.
Avrupa’da aşılama kabul edilemeyecek kadar yavaş
DSÖ, Avrupa Birliği’nde süren aşılama programlarının kabul edilemeyecek ölçüde yavaş gittiği görüşünde; aynı zamanda vaka sayılarındaki artıştan hayli endişeli.
DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Hans Kluge, AB ülkelerini farklı stratejiler uygulamaya davet etti.
Yavaş aşılama ve vaka sayılarındaki hızlı artış sebebiyle yeni varyantların ortaya çıkmasından korkuluyor.
Avrupa’da en fazla vaka sayısını kaydeden Fransa kısıtlama önlemlerini daha da sıklaştırmış durumda.
Uzun süreli hareketsizlik tüm ölümlerin yüzde 8’inin sebebi
168 ülkenin verileriyle yapılan araştırma, hareketsiz yaşam tarzının dünyadaki ölümlerin yüzde 8’ine sebep olduğunu gösteriyor.
Düzenli fiziksel aktivitenin önemine dikkat çekilen araştırma sonucuna göre hareketsizlik özellikle kalp ve damar rahatsızlıkları ve demansın (bunama) en önemli sebebeplerinden biri.
Fransız firma zayıflama ilacı yüzünden suçlu bulundu
Fransız ilaç firması Servier, 33 yıl piyasada kalıp 2009’da çekilen ‘Mediator’ sebebiyle suçlu bulundu. Yüzlerce insanın ölümüne sebep olduğu düşünülen ilacın yan etkileri bilinmesine rağmen firma tarafından gerekli önlemlerin alınmadığına karar verildi.
Mahkeme firmaya 3.2 milyon dolar ceza kesti.
Rusya’dan ilk hayvan koronavirüs aşısı
Rusya hayvanlarda uygulanabilecek koronavirüs aşısı ‘Carnivak-Cov’un geliştirme çalışmalarında sona geldiğini ve üretime bu ay itibariyle başlayacağını duyurdu.
Deneme aşamasında kullanıldığı tüm hayvanlarda yüzde 100 oranında antikor geliştirdiği belirtilen aşı dünyada ilk hayvan koronavirüs aşısı. İlerleyen dönemlerde hayvanlarda yeni koronavirüs türlerinin gelişerek tekrardan bir pandemiye yol açmaması için hayvan aşıları önem taşıyor.
Liderler ‘Pandemi Anlaşması’ için çağrı yapıyor
G20 ve Avrupa Birliği’nden 28 farklı ülke tarafından imzalanan ‘Pandemi Anlaşması’na (Pandemic Treaty) destek artıyor. Bu pandeminin bir uyarı olduğu ve daha kötüleri geldiğinde hazırlıklı olmak gerektiğini belirten yetkililer bu anlaşmayla daha ciddi düzenlemelerin yapılmasını istiyor. Anlaşma henüz ABD, Rusya ve Çin tarafından imzalanmış değil.
Britanya’da nüfusun yarısında antikor var
Britanya Ulusal İstatistik Kurumu 14 Mart haftasında yaptığı çalışmanın sonucunu açıkladı: Nüfusun yüzde 55’inde aşı ya da hastalık kaynaklı antikor bulunuyor.
Britanya an itibariyle en hızlı aşılama programını yürüten ülkeler arasında.
Pfizer: Aşılar 12-15 yaş için de güvenli
Pfizer yakın zamanda aşılarının çocuklar için de ne kadar etkin ve güvenli olduğunu araştırmaya başlamıştı. Erken dönem sonuçları açıklayan firma aşının 12-15 yaş için de güvenli ve erişkinlerle benzer etkinliğe sahip olduğunu aktardı.
15 milyon aşı dozu çöpe gitti
Rakiplerinden tek doz olmasıyla ayrılan Johnson&Johnson aşılarının üretiminde çıkan sorunlar milyonlarca dozun çöpe gitmesine sebep oldu. ABD’de hem J&J hem de Astra Zeneca aşılarının üretimini yapan bir fabrikada iki aşının bileşenlerinin karıştığı ortaya çıktı. Firma yetkilileri hala teslimat hedeflerini tamamlayabileceklerini ve kalite kontrolden ödün verilmeyeceğini açıkladı.
Elimizdeki aşıları güncellememiz gerekebilir
Halkların Aşı Birliği’nin bulguları (People’s Vaccine Alliance) elimizdeki aşıları bir yıldan kısa sürede güncellememiz gerektiği yönünde. Aşı üretimindeki sorunlara dikkat çeken ve aşıların patenti olmaması gerektiğini savunan birlik bu bulguların dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. Birinci nesil aşıların tam uygulanmasına fırsat olmadan ikinci nesil aşılara ihtiyaç duyulması önemli bir endişe kaynağı.
*Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde intörn hekim (6’ncı sınıf öğrencisi); İstanbul Tabip Odası Halk Sağlığı Komisyonu ve Halk Sağlığı Uzmanları Derneği üyesi
