MESUDE ERŞAN
@mesudersan
mesudeersan@diken.com.tr
Acil Tıp Uzmanı Prof. Dr. Özgür Karcıoğlu, Ankara’da iki kişinin ölümüne ve 10 kişinin yaralanmasına neden olan ucuz ve kolay ulaşılan alüminyum fosfidin, panzehiri dahi olmayan bir zehir olduğunu söyledi. Madde, en çok tarımda ve konutlarda pestisit, fare zehri olarak kullanılıyor.
Keçiören’de bir apartmanda dün iki kişinin hayatını kaybettiği, biri ağır 10 kişininse etkilendiği böcek ilacından zehirlenme olayına yönelik iki kişi tutuklanmıştı.
İyi havalandırılmayan, uyarılara uyulmayan ortamlarda ilaçlamanın ‘cinayet’e zemin hazırlamak olduğunu belirten Prof. Dr. Karcıoğlu, “Ehil olmayan ellerde ilaçlama ölümcül bir eylem. Alüminyum fosfid kentsel ortamlarda, meskun yerlerde kullanılmamalı” uyarısı yaptı.
Maddeden açığa çıkan fosfin gazı saf halde renksiz ve kokusuz. Ancak tepkime sonrasında bozuk balık veya sarımsağı andıran kötü bir koku yayıyor. İlk andaki zehirlenmenin şiddeti, kişinin önceki hastalıkları, yaşı gibi faktörler sonucu etkiliyor.
‘Daha az zehirli alternatifleri kullanılmalı’
Karcıoğlu, alüminyum fosfidin ile ilaçlama yapıldığında (apartman dairesi ya da bir bölümde) tüm binanın ve hatta yakınlardaki yerleşim yerlerinin önlem alması gerektiğini söyledi. Şüphe durumunda 112 başta olmak üzere hemen ilgili numaraları aranması gerektiğini hatırlatan Karcıoğlu, şöyle devam etti: “Müdahalede su ile temas ettirilmesi çok tehlikeli. Sağlık otoritesinin bu tür yüksek öldürücülük içeren zehirlerin kolayca ulaşılmasını engellemesi, kayıt altında, ambalajlı ve kontrollü kullanımı sağlaması zorunlu. Daha az zehirli alternatiflerinin kullanılması daha doğru. Halkın bu konuda eğitimi önemli.”
Ölüm oranları yüksek
Türk Toraks Derneği Çevre Sorunları ve Akciğer Sağlığı Çalışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Sebahat Genç alüminyum fosfid zehirlenmelerinde ölüm oranlarının alınan doza bağlı olarak yüzde 30 ile yüzde 100 arasında değiştiğini söyledi.
Türkiye’de alüminyum fosfid tabletleri kile emdirilmiş halde sıkça kullanılıyor. Atmosferdeki nemle ya da midedeki hidroklorik asitle alüminyum fosfit tabletleri reaksiyona girdiğinde ölümcül fosfin gazı oluşuyor. Fosfin bileşiği tek başına katı formda bulunan bir bileşik olmayıp, kimyasal reaksiyonlar sonucunda havaya yayılan renksiz, kokusuz, yanıcı ve oldukça zehirli bir gaz. Genç maddenin etkilerini şöyle anlattı: “Fosfin, tahılların, hayvan yemlerinin, sebzelerin ve meyvelerin zirai açıdan ilaçlanmasında kullanılan metal fosfidlerden (alüminyum oksit ve magnezyum oksit) ortama gaz olarak yayılıyor. Normal koşullarda katı bir bileşik olan alüminyum fosfitin deriden emilmesiyle zehirlenme gözlenmedi. Kazayla veya öz kıyım (intihar) amaçlı ağızdan alındığında mide asidiyle bir araya geldiğinde oldukça toksik bir gaz olan fosfin gazına dönüşür ve doza bağlı olarak kişi çok kısa sürede ölebilir. Bu nedenle hastaneye geç başvuran olgularda iyi bir yoğun bakım takibi yapılsa bile özellikle ölüm oranları halen çok yüksek.”
Kalbi durdurabiliyor
Maddenin vücuda diğer giriş yolu zirai ilaçlama yapan kişilerde çıkan fosfin gazının solunması. Fosfin gazı, kalp yetmezliği ve akciğer ödemine, kalp durmasına neden olabilir. Maruz kalan kişilerde, boğulma hissi, solunum güçlüğü, göğüste sıkışma, baş ağrısı, baş dönmesi gibi yakınmalar ortaya çıkıyor. Genç, “Bu tip kimyasallar hastanelerdeki rutin ve standart acil laboratuvar tetkikleri listesinde yer almıyor. Spesifik (etkene özel) olmayan bulgularla seyreden benzeri zehirlenme durumlarında doğru tanı ve tedavi için klinik şüphe ve iyi bir anamnezin (öykü) yanında olay yeri inceleme bulgularıyla bu bilgilerin sağlık kurumuna hızlı ve doğru bir biçimde iletilmesinin çok önemli” dedi.
Fosfin gazının çok kısa sürede dahi ölümcül olabileceğine dikkat çeken Türk Toraks Derneği Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Hasan Bayram “Fosfine 1400 mg/m3 dozda 30 dakika maruz kalmak ölümcül olabilir. Birincil koruma açısından bu toksik ve ölümcül maddeler için ikame (yerine başka bir şeyin kullanılması) önerilir. Eğer ikame yapılamıyor ise ilaçlama işlemi sırasında gerekli ortam ve havalandırma tedbirlerinin alınması gerekir. Bunun yanı sıra uygun kişisel koruyucu donanım kullanımı önemli.”
