Böcek ailesini zehirlediğinden şüphe duyulan alüminyum fosfürün insanların yaşadığı mekanlara ve eşyalara uygulanması çok tehlikeli. Alüminyum fosfür, ortamdaki nem ve sıcaklık etkisiyle çok kuvvetli bir zehir olan fosfin gazı (PH₃) salıyor.
Fosfin gazının panzehiri yok. Çok düşük miktarları bile insanlar ve hayvanlar için öldürücü. Bu kimyasal hastanelerdeki rutin ve standart acil laboratuvar tetkikleri listesinde yer almıyor.
Almanya’dan tatile geldikleri İstanbul’da kumpir, midye, kokoreç, tavuk tantuni yiyen aileden anne Çiğdem, baba Servet Böcek’le, altı ve üç yaşındaki çocukları Kadir Muhammet ve Masal öldü.
Böcek ailesiyle ilgili Adli Tıp Kurumunun ön raporuna göre gıda zehirlenmesi olasılığı düşük. Kurum kimyasal zehirlenme üzerinde duruyor.
Böcek ailesiyle aynı otelde konaklayan iki turist daha bulantı ve kusma şikâyetiyle hastaneye başvurunca, olaydan hemen önce böceklere karşı ilaçlandığı öğrenilen Harbour Suites Old City adlı otel mühürlendi.
Asla sprey veya temaslı böcek kıran olarak uygulanmamalı
İlaçlamanın yapıldığı maddeyle ilgili henüz net bir bilgi yok. Fakat alüminyum fosfürle yapıldığından kuşku duyuluyor.
Alüminyum fosfür, saldığı bu tehlikeli zehir (fosfin gazı) nedeniyle birçok ülkede yalnızca eğitimli ve lisanslı uygulayıcılar tarafından, kısıtlı kullanılan maddeler arasında yer alıyor.
Uygulayıcılar ayrıca fosfin gazı filtreli maske, koruyucu gözlük takmak, kimyasala dayanıklı özel eldiven, uzun kollu giysiler ve koruyucu ayakkabılar giymek zorunda.
Halk sağlığı uzmanı Prof. Dr. Çağatay Güler, alüminyum fosfür tütsüleme amaçlı olduğunu ve asla sprey veya temaslı böcek kıran (insektisit) olarak kullanılmayacağını söyledi.
İnsanların bulunduğu hiçbir ortamda kullanılamaz
Alüminyum fosfürün eşyalara ve insanların bulunduğu, bulunacağı hiçbir ortama ya da eşyalara uygulanamayacağını vurgulayan Güler, şunu dedi:
“Evlerde, okullarda, hastanelerde ve otel, yurt, yatakhane vb. konaklama tesislerinde asla kullanılamaz. İçinde insanların yaşadığı hiçbir binanın, hiçbir bölümüne uygulanamaz. Hayvan bakım ve yetiştirme ortamlarına da kullanılamaz.”
Madde siloların ilaçlanmasında kullanılıyor fakat çok özel koşullar sağlanarak. Silolar gibi sızdırmaz yapılarda kullanıldığında tablet yedi güne kadar zehir salabileceğinden oraya asla girilemez.
Kullanımdan sonra kimsenin girmesine izin vermeden 48 saat havalandırma, havalandırmadan sonra da ölçüm yapılır. Ölçüm sonucunda zehir tehlikesi ortadan kalkmışsa girilebilir.
Yani dokuz günlük süre tamamlandıktan sonra bile tehlikenin geçmiş olduğu varsayılarak içeri girilemez. Ancak özel araçlarla yapılan ölçüm tehlikenin geçtiğini gösteriyorsa girilebilir.
Bu gazı ölçen araçlar, uygulamayı yapan şirketlerde ve ilgili kuruluşların alan birimlerinde bulunmalı. Ölçüm için alana ya da silolara giren kişiler aynen kimyasalı uygulayanlar gibi özel koruyucu kıyafet ve uygun maske takmalıdır.
Yoğun bakım şart
Fosfin gazı saf halde renksiz ve kokusuz. Fakat tepkime sonrasında bozuk balık veya sarımsağı andıran kötü bir koku yayıyor. Güler “İlk andaki zehirlenmenin şiddeti, kişinin önceki hastalıkları, yaşı gibi faktörler sonucu etkiliyor” dedi.
Güler zehirlenme ve kullanılan olası madde konusunda bilgisi olmayanların tanı koymasının güç olduğunu da ekledi: “Bu madde ile zehirlenme, yoğun bakım gerektiren gerçek bir tıbbi acil durumdur. Evde tedavi edilemez. Zehirlenen kişiler beklemeden açık havaya çıkartılarak hemen sağlık kuruluşuna götürülmeli.”
Standart acil laboratuvar tetkikleri arasında yok
Fosfine maruz kalanlarda boğulma hissi, solunum güçlüğü, göğüste sıkışma, baş ağrısı, baş dönmesi gibi yakınmalar ortaya çıkıyor.
Spesifik (etkene özel) olmayan bulgularla seyreden benzeri zehirlenme durumlarında doğru tanı ve tedavi için klinik şüphe ve iyi bir anamnezin (öykü) yanında olay yeri inceleme bulgularıyla bu bilgilerin sağlık kurumuna hızlı ve doğru bir biçimde iletilmesinin çok önemli.
