MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Dünyanın en büyük şirketleri arasında yer alan Bayer, Syngenta, Basf, Corteva ve FMC’nin Türkiye’deki pestisit satış gelirleri 68 milyon dolar (2018 verisi).
Bu gelirin yüzde 16’sı insan sağlığına ve ekosisteme zarar veren son derece tehlikeli pestisitlerin satışından elde edildi.
En çok pestisit üreten dört şirket Syngenta, Bayer, Corteva ve BSF 2020’de pestisit üretiminden dünyada toplam 30,9 milyar avro ciro yaptı.
Küresel pestisit pazarının geçen yıl itibariyle, 130,7 milyar dolarlık bir büyüklüğe ulaştığı tahmin ediliyor.
Pestisit, tarımda ekinlere ve bitkilere zarar verme potansiyeli bulunan haşereleri, istenmeyen yabani otları, böcekleri yok etmek ve kontrol altında tutmak için kullanılan kimyasal zehir. Kimyasal yapıları ve işlevlerine göre sınıflara ayrılıyor. Böcek öldürücüler (insektisit), ot öldürücüler (herbisit), mantar öldürücüler (fungusit) en sık kullanılan pestisit çeşitleri.
Pestisitler gıdalarda kalıntı bırakıyor. Gıdaları iyi yıkamak ya da kabuklarını soymak kurtulmak için yetmiyor.
Bin kilometre uzağa taşınabilir
Pestisitler uygulandıkları yerde kalmıyor. Sızarak, rüzgarla ya da hava yoluyla çok uzaklara, bazıları bin kilometre kadar uzağa taşınabiliyor.
Heinrich Böll Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği, Berlin merkez ofisinin Almanya Çevre ve Doğayı Koruma Birliği Pestisit Eylem Ağı ve Le Monde Diplomatique ile birlikte çıkardığı Pestisit Atlası’nı geçtiğimiz yıl Türkçeye çevirmişti. Gıda mühendisi Doktor Bülent Şık’ın katkılarıyla Türkiye’ye özgü bilgilerin eklendiği atlas, ülkedeki pestisit kullanımına projeksiyon tutuyor.
Rapora göre pestisit üreticileri, zehirlerini Türkiye gibi, yasa ve denetimlerin katı bir şekilde uygulanmadığı ülkelere ihraç ediyor. İhracat yaptıkları ülkelerde yol açtıkları zarar ve ihlallere dair ise bu şirketlerin herhangi bir sorumlulukları yok. Üstelik söz konusu zehirleri azaltmak hatta tamamen üretimden kaldırmak için zorunlu düzenlemeler getiren küresel bir mekanizma da yok.
Parkinson ve lösemideki artışa etkisi var mı?
Her yıl dünyada 385 milyon kişi pestisit zehirlenmesi yaşıyor. Mağdurların kendilerini yorgun, halsiz ve bitkin hissedebildiği ya da baş ağrısı ve eklem ağrıları yaşayabildikleri vurgulanıyor.
Sindirim sistemi etkilenebiliyor; mide bulantısı, kusma ve ishal görülebiliyor. Sinir sisteminin pestisitlerden etkilendiği vakalar da bulunuyor.
Zehirlenmelerde ağır seyreden vakalarda kalp, akciğer ya da böbrek gibi organların iflas etmesine de sık rastlanıyor. Her yıl yaklaşık 11 bin kişi bu şekilde hayatını kaybediyor.
Pestisitler havaya ve suya kolayca karışabildiği için tarımsal alanların dışında yaşayan ya da tarımla uğraşmayan insanlar açısından da tehlike yaratıyor. Bulaş yoluyla çevreyi kirleten pestisitler sadece kullananları değil pestisit kullanılmış ürünü tüketenleri de etkiliyor. Bu maddelerden zehirlenen kişilerin pek çoğunda uzun vadeli etkiler gözleniyor.
Son yıllarda özellikle Parkinson hastalığı veya lösemideki artış dikkat çekiyor. Pestisitler ayrıca karaciğer ve meme kanseri, tip 2 diyabet ve astım, alerji, obezite ve hormon bozuklukları açısından artan risk oranlarıyla da ilişkilendiriliyor.
Atlasa göre pestisite yoğun maruz kalanlarda kalp, akciğer ya da böbrek yetmezliği görülüyor. Parkinson, lösemi, karaciğer ve meme kanseri, tip 2 diyabet, astım, alerji, obezite ve hormon bozukluklarındaki artışta yine pestisitin rolü büyük.
Bunlara ek olarak doğum kusurları, erken doğum ve büyüme bozuklukları da pestisitlerle ilişkilendiriliyor.
Bayer kanser olanlara tazminat ödüyor
Son yılların en yoğun pestisit tartışması glifosat üzerinden yürütülüyor. Bu herbisitle temas eden ve kanser olan çok sayıda mağdur, üretici Bayer’e tazminat davası açtı. Bu davaların 30 bin kadarı devam ediyor. Birçok davayı kaybeden Bayer, yaklaşık 96 bin davacıyla uzlaşmaya vardı. Şirketin 11,6 milyar avro tazminat ödediği tahmin ediliyor.
Atlastaki bilgiler özetle şöyle:
*Dünyadaki tarım arazilerinin yaklaşık üçte ikisi en az bir pestisitle kirlenmiş. Avrupa’da 317 tarım arazisinden alınan toprak testlerinin yüzde 80’inden fazlasında pestisit kalıntısına rastlanmış.
*Yayımlanmış 400 sistematik araştırmaya göre pestisitler sağlıklı toprakları korumak için hayati önem taşıyan organizmalara zarar veriyor. Bu alanda yapılan 2 bin 800’den fazla testin yüzde 70’inde bu sonuca ulaşılmış. Pestisitler kullanımlarından yıllar sonra bile toprakta kirliliğe neden oluyor.
*Doğal faydalılar olarak tanımlanan uğurböceği, tırtır sineği veya kulağakaçanlar gibi canlılar doğal zararlı savaşçısı ve etkili bitki koruyucuları. Pestisitler nedeniyle yaşam alanları büyük bir tehdit altında.
*Nehirlerin, denizlerin, karasularının ve yeraltı sularının pestisitlerle ne kadar kirlendiğini düzenli aralıklarla yapılan testlerle ortaya konuluyor.
