RIFAT DOĞAN
Beyoğlu’nda birçok sanatçıya ev sahipliği yapan İstiklal Caddesi’nin önemli kültürel varlığı Narmanlı Han’ın restore edilerek içine dükkan ve lokanta yapılmasına onay veren koruma kurulu kararına karşı açılan dava reddedildi.
Narmanlı Han, Erkul Kozmetik’in sahibi Mehmet Erkul ve Eteksan Tekstil’in sahibi Tekin Esen’e 57 milyon dolara satılmıştı.
2015 yılında koruma kurulu tarafından onaylanan restorasyon projesi, kent mücadelesi veren sivil toplum örgütleri tarafından birçok kez protesto edilmiş, ancak 186 yıllık tarihi yapıda geçen yıl çalışmalar başlamış ve Narmanlı Han’ın içindeki bazı bölümler yıkılmış, avluda bulunan ağaçlar ise sökülmüştü.
Restorasyonun, hanın özgün kimliğine zarar vereceğini ve geri dönülemez tahribatlara yol açacağını dile getiren uzmanlar da projenin uygulanmaması konusunda uyarıda bulunmuştu.
Konunun kamuoyunda çok tartışılması üzerine açıklama yapan restorasyonun mimarı Sinan Genim, handa yedi dükkan, iki lokanta olacağını belirtmişti.
Asmalımescit Çevre ve Kültür Derneği, Ayaspaşa Çevre ve Güzelleştirme ve Yaşatma Derneği, Cihangir Güzelleştirme Derneği ve Galata Derneği tarafından açılan davada restorasyon projesine onay veren İstanbul 2 No’lu Koruma Bölge Kurulu’nun kararının iptal edilmesi talep edilmişti.
Mahkeme açılan davayı reddetti
İstanbul 12. İdare Mahkemesi, bilirkişi raporlarını dayanak göstererek davayı reddetti.
Mahkemeye sunulan ilk bilirkişi raporunda şu tespite yer verilmişti: “09.07.2009 tarih ve 2885 sayılı kararla yapılar grubunun İstiklal caddesine bakan bloğunun koruma grubunun I, diğer kısımların II olarak belirlenmiş olduğu, proje üzerinde ve yerinde yapılan incelemelere bağlı olarak hemen hemen aynı dönemlerde inşa edilen yapılarda aynı mimari üslup, yapım tekniği ve detayların uygulandığı, dolayısıyla yapıların koruma gruplarının farklı belirlenmesini gerektirecek özelliklerin bulunmadığı, 16 Haziran 2015 tarih ve 3512 sayılı karar eki restorasyon projesinde yapılan kontur ve gabarilerinin korunduğu, binalarda metrekare artışına yol açacak bir düzenleme olmadığı, bu tespitin istisnasının iç avluda yer altında tasarlanan sığınak kütlesi olduğu, kültür varlığı yapılara yönelik projede dış duvarların kabuk olarak korunmalarının esas olarak kabul edildiği, bina içlerinin tamamen boşaltılmasının önerildiği, koruma kurulunun bu yaklaşımı onayladığı, sonuç olarak İstanbul ili Beyoğlu ilçesi Asmalımescit Mahallesi 310 ada 1 parsel sayılı taşınmazda bulunan tescilli taşınmaz kültür varlığı Narmanlı han olarak tanınan yapılan grubunun rölöve , restitüsyon ve restorasyon projelerinin ve detaylarının koruma kurulunca onaylanması sürecinde usule aykırı bir durum olmadığı…”
Rapora yapılan itirazlar sonucu hazırlanan ek bilirkişi raporu 25 Ocak’ta mahkemeye ulaştı.
Ek raporda bu kez şu tespit yapıldı: “Narmanlı Han yapılar grubunun özgün mekansal düzeninin korunması gerekli yapılardan olduğu, dış kabuğu korunmakla birlikte bina içlerinin tamamen boşaltılmasının belirli bir tarihsel döneme tanıklık eden özgün izlerin yok edilmesi anlamına geldiği, bina bölme duvarlarının kaldırılarak dış duvarları içeriden destekleyen yeni bir betonarme taşıyıcı sistem oluşturulmasının geçmişte çeşitli binalarda nadiren de olsa uygulanmış, çağdaş teknolojik gelişmeler ışığında, devrini tamamlamış bir müdahale olduğu…”
Mahkeme söz konusu raporlara yapılan itirazların yerinde görülmediğini belirterek “Bilirkişi raporunda yer alan tespitler ile ulaşılan sonuçlar mahkememizce uygun bulunarak karara dayanak olacak nitelikte ve yeterlilikte görülmüştür” dedi.
Koruma Kurulu kararında hukuka aykırılık yok
Davayı raporlara dayanarak reddeden 12. İdare Mahkemesi kararında Koruma Kurulu kararının hukuka uygun olduğunu belirterek şu ifadelere yer verdi:
“Bu durumda tescilli taşınmaz kültür varlığı Narmanlı Han’a ilişkin olarak İstanbul 2 No’lu Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nca alınan; rölövesinin ve analiz paftalarının uygun bulunmasına ilişkin 14.01.2009 tarihi ve 2322 sayılı istiklal caddesine bakan yapının koruma grubunun 1 olarak, diğer yapıların koruma gruplarının 2 olarak belirlenmesine, sistem detayı ve nokta detaylarının uygun bulunmasına ilişkin 09.07.2009 tarih ve 2775 sayılı, restitüsyon projesinin a blok için sunulan alternatif 2 şekliyle uygun olduğu, yapıların koruma gruplarına yönelik alınan 1. grupyapı olan a bloğun ve 2. Grup yapılar olan b,c,d, bloklarının bodruma inen beden duvarlarının kesitlerinin mevcut duvarlarının durum analizleri ile düzeltildiği, istiklal caddesine bakan tonozlu geçidin üzerine denk gelen taşıyıcı duvarların 1. kata eklendiği özgün şöminelerin bu duvarların arkasına gelecek şekilde konumlandırıldığı ve bloğun tavan planlarının projesine dahil edildiği hali ile revizyonlar içeren restorasyon projesinin uygun olduğuna ilişkin 16.06.2015 tarih ve 3512 sayılı kararlarda hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.”
Dernekler, karara karşı istinaf yoluna başvuracak.
Narmanlı Han
19. yüzyılın ilk yarısında kurulan Narmanlı Han, ilk önce Rus elçilik binası ve ticaret ofisi olarak kullanıldı. Bir yandan ticaret merkezi olarak işlev görürken, diğer yandan ünlü şair, heykeltıraş, ressam ve yazarlara ev sahipliği yaptı.
Yapı Kredi Koray 2001 yılında restore etmek amacıyla Narmanlı Han’ın yüzde 15’lik hissesini satın almıştı. Yapı Kredi Koray’ın restorasyon projesi 2002’de Anıtlar Kurulu’ndan onay almış; ama sivil toplum kuruluşlarının itirazı ve alınan yürütmeyi durdurma kararı nedeniyle başlayamamıştı.
Proje bir türlü gerçekleştirilemeyince Narmanlı Han’ın 12 varisi 2008 yılında Yapı Kredi Koray’a dava açarak hisselerini geri almak istedi. Ailenin “gayrimenkul hissesi karşılığında inşaat yapımı ve satış vaadi sözleşmesinin feshi” için açtığı davayı mirasçılar kazandı. Handa ikamet edenler arasında Bedri Rahmi, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Aliye Berger gibi isimler bulunuyordu.
