Ünlü milyarder yatırımcı Ray Dalio’ya göre Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol sadece bir enerji meselesi değil, ABD’nin küresel liderliğinin devam edip etmeyeceğine dair de bir ‘final testi’.
Bloomberg HT’nin haberine göre dünyanın en saygın makro yatırımcılarından biri Dalio, Ortadoğu’da tırmanan savaş ve Hürmüz Boğazı’ndaki blokajın, ABD’nin dünya düzenindeki hakimiyetini sona erdirebilecek bir kırılma noktası olduğunu savundu.
Dalio, mevcut tabloyla, tarihteki imparatorlukların çöküş süreçleri arasında paralellik kurdu; 1956’daki Süveyş krizine atıfta bulundu. O yenilginin ‘Britanya İmparatorluğu’nun sonu’ olduğunu hatırlattı. (Diken’in notu: 1956’da İsrail, Mısır’a saldırdı. Britanya ve Fransa barış sağlama bahanesiyle kanala asker çıkardı. Fakat hem ABD hem Sovyet Rusya tepki gösterip baskı yapınca iki ülke çekilmek zorunda kaldı. Mısır, kanalı millileştirdi).
Milyardere göre ABD de benzer bir sınavla karşı karşıya:
“Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin engellenmesi veya bu geçişlerde dolar dışı para birimlerinin (özellikle Çin yuanı) kullanılmaya başlanması, ABD’nin küresel ekonomik gücüne indirilmiş en büyük darbe olacak.”
ABD, İsrail’le birlikte 28 Şubat’ta İran’a harekat başlattı. İran tepki olarak hem Hürmüz Boğazı’nı kapattı, hem de misillemeler yapıyor.
ABD Başkanı Donald Trump savaşın iyi gittiğini, İran donanmasını felç ettiklerini iddia etse de petrol ve gaz ihracatı için büyük önem taşıyan boğazdan gemilerin geçmesi için Çin dahil Asya ülkeleri ve NATO’dan yardım istemek zorunda kaldı. Fakat şu ana kadar çoğu ülke, bu çağrıya kulak asmadı.
Boğazdaki durum petrol fiyatlarını yükseltti. Brent petrolün varil fiyatı an itibarıyla (16:38) 102,03 dolar. Fiyat savaştan hemen önce, 70 dolar seviyesindeydi.
‘Büyük döngü’: Çöküşü üç faktör tetikleyebiliyor
Dalio ‘büyük döngü’ olarak adlandırdığı teorisinde, yükselen ve çöken imparatorlukların ortak özellikleri olduğunu belirtip çöküşü üç ana unsurun tetikleyebileceğini söyledi:
- Devasa borç ve para basımı: ABD ekonomisinin sürdürülemez borç yükü ve doların satın alma gücündeki aşınma
- İçsel çatışma: ABD içindeki siyasi kutuplaşmanın ve toplumsal gerilimin, dış tehditlere karşı ülkeyi kırılgan hale getirmesi
- Dış savaş ve jeopolitik yenilgi: İran gibi bölgesel güçlerle girilen maliyetli savaşların, ABD’nin askeri ve ekonomik kaynaklarını tüketmesi
‘Petrodolar’ sistemini çökertir’
Milyarderin en dikkat çekici analiziyse petrol ticaretinde doların baypas edilmesine ihtimaline ilişkin:
“Eğer Hürmüz Boğazı’ndan geçişler için İran veya bölgedeki diğer aktörler Çin yuanı gibi alternatif para birimlerini şart koşarsa bu durum, ‘petrodolar’ sistemini çökertir.
Doların rezerv para birimi statüsünü kaybetmesi, ABD’nin borçlarını finanse edememesi ve küresel gücünün aniden buharlaşması anlamına gelebilir.“
Yatırımcılara uyarı
Dalio’nun son uyarısıysa yatırımcılara:
“Bu süreç sadece jeopolitik bir kriz değil, aynı zamanda büyük bir servet transferi dönemi. Mevcut dünya düzeni çatırdadı. Çeşitlendirilmiş bir portföy ve reel varlıklar, bu tür sistemik değişim dönemlerinde hayatta kalmak için kritik.”
