ERAY ÖZER
Pek çoğumuz Ezidi inanışını IŞİD katliamıyla birlikte duyduk. Bu coğrafyada yüzyıllardır birlikte yaşayan halkların ve inanışların birbirinden bu kadar habersiz ve bu kadar kopuk olması bir tesadüf değil tabii.
Dokuz Soruda Ezidiler: Kimdir, neler yaşadılar?
Ne yazık ki çok yakında bir başka inanıştan, Anadolu Aleviliğiyle büyük benzerlikler taşıyan Kakailik’ten benzer bir trajedi dolayısıyla haberdar olabiliriz. Çünkü Kerkük’ün Dakuk bölgesinde yaşayan Kakai halkı da IŞİD’in saçtığı ölüm tehlikesiyle burun buruna…
Sayıları 20 bini bulan Kakailer birkaç yüz metre ötelerine yerleşen ve her an saldırmaya hazırlanan IŞİD çetelerine boyun eğmemek için örgütlenmeye çalışıyor, direniş hazırlıklarını sürdürüyor.
Suriye’den Hindistan’a…
Kakailik, Suriye’nin kuzeyinden Irak, İran ve hatta Afganistan’a ve Hindistan’a dek uzanan, bizde köklerini Bektaşi geleneğinde bulan ve Hz. Ali etrafında şekillenen inanç sisteminin alt kollarından birisi. Kökeninin Ezidilik ve Zerdüştlükten geldiğine inanılıyor.
Tabii bu köken meselesi tamamen göreceli. Kakailere soracak olursanız, onlar Ezidiliğin Kakailikten doğduğunu, kendi inanışlarının daha kadim bir geçmişe sahip olduğunu söylüyor.
Irak’taki nüfusları 75 bin
Irak’ta yaklaşık 75 bin Kakai var. 20 bini Kerkük çevresinde yaşıyor. Buranın dışında Süleymaniye, Musul bölgelerinde de nüfusları yoğun.
Kakailik pek çok kaynakta Ehl-i Hakk denilen ve Irak ile İran’ın kuzeyinde yoğun olarak rastlanan inanışın alt kollarından birisi olarak geçiyor.
Yarsani, Ali-İlahi, Kalenderi, Tayefasan, Şabak…
Kakailik dışında Yarsanilik, Ali-İlahi, Kalenderi, Tayefasan, Şabak gibi Ehl-i Hakk mezhepleri bulunuyor.
Her birinin ayrıntısına bu yazıda girmek mümkün değil ama Yarsanilik diğerleri arasından inananlarının sayıca daha fazla olmasıyla öne çıkıyor. Yarsaniliğin hakim olduğu coğrafya ise Kuzey İran.
Kurucusu Sultan İshak
Kakailiğin kurucusu Sultan İshak (Sultan Sohak). Sultan İshak tarafından kaleme alındığına inanılan Divan Gavreh ile Serencam isimli iki kitap Kakai inancının kutsal metinleri olarak kabul ediliyor.
Kakai literatürü çoğunlukla Kürtçe’nin Gorani lehçesiyle yazılan metinlerden oluşuyor.
Semahları meşhur
İnanışın müzikle kurduğu ilişki de çok önemli. Kürt müzik tarihinin en önemli eserleri arasında Kakai ve Yarsani semahları yer alıyor.
Kakailiğin kurucusu Sultan İshak’ın Halepçe’nin Berzence köyünde 1270’te doğduğuna ve 100 yıldan uzun bir süre yaşayarak 1400’ler civarında İran’ın Kirmanşah şehrinde hayatını kaybettiğine inanılıyor.
Bunlar Kakiliğin en temel bilgileri. Fakat inanışın kendisine özgü başka ilginç yanları var.
Bektaşilikle kardeş
Örneğin Kakailik, Bektaşi öğretisini kendisine çok yakın bulan, Türkiye Alevileriyle büyük benzerlikler taşıyan bir inanış.
Kakailerin ibadethaneleri de Cemevi (Cemxane) olarak anılıyor.
Kakailik pek çok kaynakta Irak’ın kuzeyinde Ehl-i Hakk’a inanan Kürtlere verilen isim olarak geçse de kendisini Kakai olarak tanımlayan pek çok Türkmen de var. Hatta, Kakailiğin kökeninin Bektaşilikten geldiğini, bu nedenle Orta Anadolu coğrafyasındaki inancın bir uzantısı olduğunu savunan Türkmen Kakailerin sayısı hiç de az değil.
Ezidilikten ve Nusayrilikten farklı olarak Kakai inanışının Anadolu Aleviliğine çok daha yakın olduğu temel öğretilerine bir bakınca hemen anlaşılıyor.
Sonları Şengal olmasın
Yazının başında da belirttiğim gibi şu anda Kerkük civarında yaşayan 20 bin Kakai bir süredir ölümün nefesini ensesinde hissederek yaşıyor. Çeşitli Kürt kaynaklarına konuşan Kakai liderleri, sonlarının Şengal’de yaşananlara benzemesinden duydukları endişeyi dile getiriyor.
Kendi hazırlıklarını yapıyorlar ama peşmerge ve YPG’nin yardımı olmadan bu hazırlığın yeterli olmayacağına inanıyorlar.
Yaklaşık bir hafta önce IŞİD çeteleriyle ilk sıcak temas yaşanmış. Fakat asıl saldırının henüz başlamadığını söylüyorlar.
Umalım ki uluslararası toplum yeni bir katliam yaşanmadan sürece müdahale etsin ve Ezidilerin yaşadıklarının bir benzerini Kakai halkı yaşamasın.
