MESUDE ERŞAN
@mesudersan
mesudeersan@diken.com.tr
Covid-19 aşılarıyla ilgili bir ay arayla yayınlanan iki ayrı çalışma, aşıların ciddi kalp ve damar sorunlarını bırakın tetiklemeyi, önlediğini birer kez daha ortaya koydu.
Diken’in sorularını yanıtlayan Harvard Tıp Fakültesi kardiyoloji uzmanı Dr. Ozan Ünlü, “Artık rahatlıkla ve güvenle söyleyebiliriz ki Covid aşıları kalp yetmezliği, atardamar ve toplardamar pıhtıları ve beyin kanamalarına karşı koruyucu” dedi.
Endüstrinin desteği yok
Aşı karşıtlarının en büyük iddialarını çürüten son çalışma 12 Mart’ta BMJ Journals’da yayınlandı. Covid-19 Sonrası Tromboembolik ve Kardiyovasküler Komplikasyonları Önlemede COVID-19 Aşılarının Rolü çalışmasında, İngiltere, İspanya ve Estonya’dan yarısı aşılı (tüm aşılara bakıldı) diğer yarısı aşısız toplam 20 milyon kişinin verileri analiz edildi.
Aşıların, hem akut hem de uzun vadeli komplikasyon risklerini azalttığı görüldü. Araştırma, İngiltere’nin ulusal tıbbi araştırma fonundan (National Institute for Health and Care Research) destekle yapıldı. Yani endüstrinin desteği yoktu. Aşılanmış grupta, Covid-19 sonrası toplardamar pıhtısı (venöz tromboembolizm), atardamar pıhtısı ve embolisi (arteriyel tromboz/tromboembolizm) ve kalp yetmezliği risklerinde önemli düşüşler saptandı. Araştırmaya göre, akut dönemde (0-30 gün), aşılanmış kişilerde toplardamar pıhtısı yüzde 78, atardamar pıhtısı ve embolisi riski yüzde 47 ve kalp yetmezliği riski yüzde 55 oranında azaldı.
Aslında son araştırmaya benzer sonuçlar veren başka araştırmalar daha önce de yayınlandı. Bu araştırmanın değeri ve güvenilirliği açısından çok önemli. Çünkü çalışma geriye dönük gözlemsel ve elektronik kayıt sistemlerini kullanıyor. Böyle çalışmalarda her zaman eksik bilgiler olma veya sonuçların hesaba katılmayan faktörler tarafından etkilenme ihtimali var.
Ünlü, çalışmanın iki açıdan çok önemli olduğunu söylüyor. Birincisi, tüm ileri seviye araştırma ve analiz teknikleriyle çalışılmış. Bu da yanlış sonuç bulma ihtimalini en aza indiriyor. Ayrıca araştırmacıları, Avrupa’da farklı ilaç yan etkilerini geniş çaplı inceleyen uzmanlar. Çalışmanın ikinci önemli özelliği, şimdiye kadar yapılmış ve bu soruyu soran en geniş çaplı araştırma olması. Ünlü, “20 milyondan fazla hastada yapılan böyle bir çalışma, gerçekten çok büyük emek istiyor ama çalışmanın genellenebilirliğini ve güvenilirliğini inanılmaz derecede artırıyor” dedi.
Aşılar hemen etkisini gösteriyor
Ünlü bu verilerin, aşının hemen etkisini gösterdiğini ve ilk enfeksiyon döneminde ciddi sağlık sorunlarını önleyebileceğini söyledi. Sonrasında (31-365 gün), aşılanmış bireylerde toplardamar pıhtısı riskini yüzde 50-57, atardamar pıhtısı ve embolisi riskini yüzde 38-52 ve kalp yetmezliği riskini yüzde 48-52 oranında azalıyor.
Ünlü araştırmayı şöyle değerlendirdi: “Bu, aşının uzun vadeli koruma sağladığını ve Covid-19 sonrası komplikasyon risklerini azalttığını gösteriyor. Bu araştırma, Covid-19 aşısının, Covid-19 enfeksiyonu sonrasında gelişebilecek ciddi kalp ve damar sorunlarına karşı önemli bir koruma sağladığını vurguluyor. Bu, aşıların sadece Covid-19’un akut etkilerine karşı değil, aynı zamanda uzun vadeli komplikasyonlara karşı da koruyucu olduğunu gösteriyor.”
Peki söz konusu araştırma, aşıların kalp krizi, pıhtılaşma riskini artırdığı yönündeki iddialara son noktayı koydu mu?
Ünlü herhangi bir bilimsel çalışmadan ya da bilimsel bilgiden bahsederken ‘son noktayı koydu’ demeyi doğru bulmuyor: “Çünkü eğer toplumdaki herkesi tek tek inceleyemiyorsanız ki neredeyse hiçbir çalışma bunu yapamaz, her zaman küçük de olsa bir yanılma payı vardır. Bilimsel bilginin en önemli özelliği ‘yanlışlanabilir’ olması. Fakat bir bilimsel bilgi birçok çalışma tarafından defalarca desteklenirse, bu artık neredeyse hiç şüphe bırakmayacak kadar kesin bir sonuca varmanızı sağlar. Bu çalışma da aslında diğer yapılan tüm çalışmalarla beraber ele alındığında bunu gösterdi.”
Covid-19 damar plaklarını çatlatıyor
Covid-19’un kalp damarlarını birçok yolla etkilediğini hatırlatan Ünlü şöyle devam etti: “Vücut genelinde inflamasyon (yangı) aracılığıyla önceden var olan plakların çatlamaya daha yatkın hal gelmesine, kanın pıhtılaşma eğiliminin artmasına veya damar içi yüzeyinin bozulmasına yol açarak kalp krizlerine sebep olabiliyor. Özellikle kalp ve damar hastalarında COVID-19 enfeksiyonu ciddi komplikasyon riskini artırıyor.”
Yeri gelmişken hatırlatalım, grip aşısı da kalp ve damar sağlığı açısından koruyucu. Bununla ilgili çok sayıda çalışma bulunduğunu belirten Ünlü şunları söyledi: “Grip aşıları kalp ve damar hastalarının ölüm riskini yüzde 40 oranında azaltabiliyor. Ayrıca kalp yetmezliği hastalarının grip aşısı olması kalp ve damar hastalıkları nedenli ölüm riskini üçte bir oranında azaltıyor. Bu yüzden, kalp ve damar hastalarının, grip aşısı olabilmesi için özellikle Avrupa ve ABD’de bilinçlendirme çalışmaları yapılıyor.”
Sosyal medyadan tıbbi tavsiye almayın!
Pandemi boyunca komplo teorisyenleri ve aşı karşıtları yaydıkları bilim dışı, yalan, yanlış bilgilerle bazı insanları etkilemeyi başardılar. Değişmeyen hedefleri Covid-19 aşıları. Ünlü’ye bunlara inananlarla ilgili bir mesajı olup olmadığını sorduk.
Ünlü şunları söyledi: “Beni bu tür yanlış bilgilerin paylaşılması ve bilimsel verilerin yok sayılması gerçekten çok üzüyor. Yanlış bilgileri paylaşan kişiler ve gruplar genel olarak ya iyi niyetli ve kendileri de yanlış bilgilendirilmiş ya da fazlaca kötü niyetli oluyor. Biz bilimi takip eden insanlar olarak onlarla hep mücadele edecek, yanlış bilgilendirilmiş insanlara da doğru bilgileri ulaştırmaya çalışacağız. Benim komplo teorisyenlerine değil ama onların yaydıkları yanlış bilgilerden etkilenen kişilere bir mesajım olabilir. Lütfen bilimi takip eden insanları takip etsinler. Kafalarını karıştırıp onları kullanmaya çalışanlara kulak asmasınlar. En önemlisi de bir hekim de olsa, onları muayene edip tüm tıbbi geçmişlerini dinlememiş bir kişiden sosyal medyada veya başka platformlarda asla kişisel tıbbi tavsiye almasınlar.”
Öte yandan haberin başında söz ettiğimiz geçen ay yayınlanan 99 milyon insanla yapılan, bugüne dek Covid-19 aşıların yan etki güvenliğiyle ilgili en geniş kapsamlı çalışmada da yine Covid-19 aşılarının yan etkilerine bakıldı. Aslında bu araştırmada yeni bir bulgu yoktu. Pıhtı, kalp krizi gibi ciddi ve ölümcül yan etkileri yok. Tüm aşılarda olduğu gibi bunlarda da yan etkiler ender görülüyor. Sebebi aşının içindeki madde değil, bağışıklık sisteminin tepki göstermesi. Miyokardit (kalp kası iltihabı), perikardit (kalp kası iltihabı) gibi ender yan etkiler önceden biliniyordu. Aslında bu hastalıklar yine hem Covid-19 enfeksiyonu hem de başka enfeksiyonlarda görülüyor. Bağışıklık sisteminin görevini ‘abartması’ndan kaynaklanıyor. Yine iddiaların tersine, aşı miyokardit riskini azaltıyor.
Özetle en yeni iki araştırma, aşıların işe yaradığını, yan etkilerinin enfeksiyonun kendisinin yol açtığı risklerle karşılaştırıldığında toplumsal faydası çok daha yüksek. ABD, Avrupa ülkeleri risk grubundakilere güncel aşılarla hatırlatma dozu önermeye devam ediyor. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı Covid-19’u çoktan ‘mevsimsel hastalık‘ ilan etti, takibi bıraktı, güncel aşıları almayı hiç gerek görmedi.
Dr. Ozan Ünlü kimdir?
Tıp fakültesi eğitimini Hacettepe Üniversitesi İngilizce Tıp bölümünde tamamladı. İç hastalıkları ihtisasını New York-Presbyterian Hastanesi/Weill Cornell Tıp Merkezinde aldı. Aynı yerde başasistanlık ve öğretim üyeliği yaptı. Daha sonra Harvard Tıp Fakültesi ve Brigham and Women’s Hastanesi’nde kardiyovasküler tıp alanında ve Mass General Brigham Hastanesi’nde klinik bilişim alanında uzmanlık eğitimini aldı. Halen Harvard Tıp Fakültesi’nde, klinik olarak, girişimsel kardiyoloji ile kardiyak yoğun bakımın kesiştiği alanlarda çalışmalarını sürdürüyor. Araştırma ilgi alanları arasında tıpta yapay zeka uygulamaları, sağlık teknolojisinin karşılaştırmalı etkinliği, pragmatik klinik çalışmalar, implementasyon bilimi ve sağlık hizmeti sunumunda yenilikler yer alıyor.
