Aile hekimleri, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun 2025’te 1000 yeni aile sağlığı merkezi (ASM) açma sözünü anımsattı.
Resmi rakamlara göre Türkiye genelinde 8 bin 300 ASM, 29 bin 800 aile hekimi ve 330 Sağlıklı Hayat Merkezi bulunuyor. Son bir yılda 302 yeni ASM açıldı. 461 ASM’ninse inşaatı sürüyor. Memişoğlu Aralık 2025’te dahi, 2025 sonuna kadar kadar 1000 yeni ASM’yi tamamlamayı ve aile hekimi başına düşen nüfus sayısını 2 bin bandına düşürmeyi hedeflediklerini söylemişti.
Ancak alanda çalışan sendikaların aktardığı tablo, Memişoğlu’nun söyledikleriyle örtüşmüyor.
Birlik ve Dayanışma Sendikası Başkanı Dr. Ahmet Mehlepçi şunları söyledi:
“Bakanlık ASM açtığını söylüyor ama çoğu zaman yeni bina yapmak yerine mevcut ASM’lerde oda bölüp ‘ek birim’ açıyor. Bu, gerçek anlamda yeni ASM değil.
Bazen bundan ne hekimin ne de hastaların haberi oluyor. Bir anda ASM’yi böyle taşıyorlar.
Yer altında, rutubet içinde, penceresiz, havalandırması olmayan yerlerde sağlık hizmeti verilmeye çalışılıyor.”
Deprem bölgesindeki ASM’ler tamamlanmadı
Kahramanmaraş depremlerinin üzerinden üç yıla yakın süre geçmesine rağmen, bölgede çok sayıda ASM hâlâ konteynerlerde ve sağlıksız koşullarda hizmet vermeye devam ediyor. Sağlık çalışanları rutubetli, penceresiz, havalandırmasız alanlarda, yazın aşırı sıcak, kışın ise soğuk koşullarda çalışmak zorunda bırakılıyor. Mehlepçi’ye göre bu açıkça bir insan hakları ihlali.
Sendikanın sahadan topladığı verilere göre Hatay’da 96 ASM konteynerlerde hizmet veriyor. 103 ASM kendi binasında olsa da önemli bir kısmı depreme dayanıklılık açısından riskli durumda. Yaklaşık 56 ASM ise tahliye ve yıkım sürecinde.
Mehlepçi şöyle konuştu:
“Bu tablo, kentteki aile sağlığı merkezlerinin yaklaşık üçte birinin hâlâ geçici yapılarda faaliyet gösterdiğini ortaya koyuyor.
ASM’lerin yapılmaması nedeniyle birçok aile hekimi ve sağlık çalışanı tayinle bölgeden ayrılıyor. Bu da nitelikli sağlık hizmetinin sürekliliğini bozuyor.”
İstanbul’da da sıkıntı büyük
Ülkenin en büyük kenti İstanbul’da da durum parlak değil. Birlik ve Dayanışma Sendikası yakın zamanda Kadıköy’deki ASM’leri ziyaret ettiğinde çok kötü binalar ve koşullarda hizmet veren birimlerle karşılaştı.
Sistemde Kadıköy’de 36 ASM görünse de e-Devlet’te bu sayının 34’e, sahada ise 30’un altına düştüğünü belirten Mehlepçi, şunları anlattı:
“Kentsel dönüşüm, yüksek kiralar ve dava süreçleri gibi nedenlerle her beş ASM’den biri fiilen yok.
Daha çok aynı ASM’de yeni aile hekimliği birimi açıyorlar. Yani gerçekte ASM değil, birim sayısı artıyor.
Örneğin 5 birimli bir aile sağlığı merkezindeki, hemşirelerin kullandığı küçük odaya kimseye sormadan ‘Birim açacağım’ deniyor. Doktora ‘Oraya gideceksin’ deniyor. Hastalar habersiz, doktorlarını arıyor.
Kadıköy’de 20 ASM için yer bulamayan bakanlık, 33 özel poliklinik ve tıp merkezine, 18 özel hastaneye yer bulabiliyor.
Depreme dayanıksız binalarda sıkış sıkış çalışıyoruz.
Fikirtepe gibi yeni yapılan ve yoğun nüfus artışı beklenen yerde tek bir ASM bile planlanmamış. Bu inanılmaz.
‘İstanbul’da ASM açılıyor’ deniyor ama ASM’lerin biri deprem 1999 depremi öncesinden. Yeterli sayıda açılmıyor.
Aslında ASM açmanın maliyeti çok yüksek değil. Bakanlık kâr getirmediğini düşündüğü için birinci basamağa harcamak istemiyor.
Daha önce de Şirinevler, Bahçelievler, Bağcılar’daki ASM’leri gezdik. Taksim’de bodrum katında hizmet veren ASM var.
Durum çok vahim. Ayağa kalktığınızda başınızı vuracağınız kadar dar merdivenler var.
Belediyeler de yardımcı olmuyor.”
‘Kamuoyu yanıltılıyor’
Birlik Dayanışma Sendikası 3’üncü Şube Başkanı Dr. Yusuf Eryazğan da sağlık çalışanlarının insanlık dışı koşullarda, hastaya şifa vermeye çalıştıklarını söyledi. Bunun sadece bir çalışma sorunu değil; açıkça insan hakları ihlali olduğunu ifade eden Eryazğan şöyle devam etti:
“Deprem geçti ama ihmaller hâlâ ayakta. Sağlık, konteynerlere sığmaz. Sağlık, rutubette verilemez. Sağlık, görmezden gelinemez.
Deprem bölgesindeki aile sağlığı merkezlerinin yapımı ve inşasında çok büyük gecikmeler yaşanıyor.“
Eryazğan ASM’lerin ASM inşaalarındaki gecikmelerden birinci basamak sağlık hizmetlerinin yara aldığını söyledi:
“Burada çalışan aile hekimi, aile sağlığı çalışanların birçoğu il dışına tayin yöntemiyle oradan ayrılıyor.
Bakan bin ASM sözünü sadece deprem bölgesinde değil, diğer illerde de henüz tutamadı.
Buna rağmen ısrarla ve inatla sanki bin ASM’yi yaptırmış gibi demeçler veriyor. Bu halkı ve kamuoyunu yanıltmak.”
