Türkiye cumhurbaşkanını seçmek için ilk kez sandık başına gidecek. Adaylar kesinleşti, propaganda dönemi başladı.
Peki seçim niçin iki turlu, yazlıkçılar nasıl oy verecek, adayların kafasındaki Köşk modeli ne? 9 Soruda…
1. ‘İki turlu’ seçim nasıl düzenlenecek?
Cumhurbaşkanı, iki turlu bir oylamayla belirlenecek. Üç adaydan biri 10 Ağustos’taki ilk turda geçerli oyların salt çoğunluğunu, yani yüzde 51’ini alabilirse cumhurbaşkanı seçilecek.
Aksi takdirde 24 Ağustos’ta ikinci tur yapılacak. Bu oylamaya, ilk turda en yüksek oyu alan iki aday katılacak; geçerli oyların çoğunluğunu kazanan aday cumhurbaşkanı seçilecek.
Türkiye’nin alışık olmadığı iki turlu sistem, yurtdışında başta Fransa olmak üzere bir dizi ülkede, çoğunlukla devlet başkanının doğrudan halk tarafından seçildiği oylamalarda kullanılıyor. Türkiye’de de iki turlu cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir yapılacak, bir kişi en fazla iki defa seçilecek.
2. ‘Yazlıkçılar’ oy verebilecek mi?
Seçmenler, seçimde nerede oy vereceklerini, Yüksek Seçim Kurulu’nun internet sitesinden sorgulayabilir.
Oylamanın yaz aylarına denk gelmesi nedeniyle, ‘yazlıkçılar’ın sandığa gitmeyeceği, bunun da ‘AKP’nin adayı’na yarayacağı iddia ediliyordu. Ancak ‘yazlıkçılar’, yazlıklarında oy verebiliyor. Bunun için, 2 Temmuz’da listelerin askıya çıktığı muhtarlıklara, 9 Temmuz tarihine kadar gitmek gerekiyor (Yani bugün son gün!). Yani ‘yazlık’ konutunuzun bulunduğu yerin muhtarlığına gidip ikametinizi buraya aldırmanız kaydıyla oy vermeniz mümkün.
Öte yandan, birinci turda oy vermeyen seçmenler ikinci turda sandığa gidebilecek.
3. Yurtdışında hangi ülkelerde, nasıl oy kullanılacak?
Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, yurtdışında yaşayan ve Türkiye’de de seçmen kütüğünde adı bulunan Türkiye vatandaşları ilk defa oy kullanabilecek. 1,5 milyonu Almanya’da, 85 bini ABD’de de olmak üzere yurtdışında yaşayan yaklaşık 2,6 milyon seçmen, konsolosluk ve büyükelçiliklerde kurulacak sandıklarda oy verebilir.
* Almanya, ABD, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İsrail, İsviçre, İtalya, KKTC, Lübnan, Norveç, Romanya, Suudi Arabistan ve Türkmenistan’da 31 Temmuz – 3 Ağustos arasında;
* Kanada, Rusya ve Avustralya’da 31 Temmuz – 2 Ağustos arasında; Bulgaristan ve Kazakistan 1 – 3 Ağustos arasında; Cezayir, İngiltere,
* İsveç, Japonya, Katar, Kırgızistan, Macaristan ve Makedonya’da 2 – 3 Ağustos’ta;
* Avusturya ve Yunanistan’da 2 – 3 Ağustos’ta;
* Çin Halk Cumhuriyeti’nde 31 Temmuz’da;
* Birleşik Arap Emirlikleri’nde 2 Ağustos’ta;
* Arnavutluk, Azerbaycan, Bahreyn, Bosna Hersek, Çek Cumhuriyeti, Finlandiya, Güney Afrika, Gürcistan, İran, İrlanda, İspanya, Kosova, Kuveyt, Mısır, Özbekistan, Polonya, Sudan, Tunus, Ukrayna, Umman, Ürdün ve Yeni Zelanda’da 3 Ağustos’ta oy kullanılabilecek.
* Seçimin ikinci tura kalması halindeki oy verme tarihleri de YSK’nın sitesinde açıklandı.
4. Adaylar nasıl belirlendi?
Seçimlere aday gösterilen kişinin, TBMM üyesi olması halinde, kendisi hariç en az 20 milletvekilinin yazılı teklifi gerekiyordu. Her bir milletvekili de ancak bir aday için teklifte bulunabiliyordu. Son genel seçimlerdeki oy oranı toplamı yüzde 10’u geçen siyasi partilerin, ortak aday gösterme fırsatı bulunuyordu.
Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) Resmi Gazete’de yayımlanan kararlarına göre, 40 yaşını doldurmuş, yüksek öğrenim yapmış TBMM üyeleri ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları cumhurbaşkanı adayı gösterilebiliyordu.
Adaylarda ayrıca, affa uğramış olsalar bile basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve inancı kötüye kullanma gibi suçlara karışmamış olma şartı aranıyordu.
5. Adaylar kim?
BAŞBAKAN TAYYİP ERDOĞAN: AKP’nin adayı. İktidar partisi, aylar süren tartışmaların ardından, esasında başından beri beklendiği üzere, Erdoğan’ı aday gösterdi. Bu adaylık, 1 Temmuz’daki toplantıda AKP Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Şahin tarafından, “Tüm milletvekili arkadaşlarımızın oylarını topladık” sözleriyle açıklandı.
EKMELEDDİN İHSANOĞLU: CHP ve MHP’nin ortak adayı. İslam Konferansı Teşkilatı’nın eski başkanı olan İhsanoğlu, iki ana muhalefet partisi tarafından ‘çatı aday’ olarak açıklandı. İhsanoğlu’nun bol bol İslami referanslar içeren özgeçmişi CHP içinde başta tepki çekse de, ‘rakip aday’ gösterme girişimleri sonuçsuz kaldı.
Daha sonra çatıya DSP, Bağımsız Türtkiye Partisi ve Demokrat Parti de katıldı.
SELAHATTİN DEMİRTAŞ: HDP’nin adayı. Partinin eşbaşkanı da olan Demirtaş, sadece Kürtlerden değil, toplumun farklı kesimlerinden destek bekliyor.
6. Propaganda şartları ne, adayların ne yapması yasak?
Kesin aday listesinin 11 Temmuz cuma günü Resmi Gazete’de yayımlanması sonrası propaganda dönemi resmen başlayacak. İlk tur için propagandanın 9 Ağustos’ta son bulması gerekiyor.
Seçimin ikinci tura kalması halinde 11 Ağustos-23 Ağustos arasında ikinci propaganda süreci başlayacak.
Ancak YSK, uzun bir listeyle propaganda sürecine bazı sınırlamalar getirdi. En dikkat çekici yasaklar şöyle:
Yurtdışında propaganda yapmak;
Vatandaşların elektronik posta adreslerine, telefonlarına görüntülü, sesli veya yazılı mesaj göndermek;
Oy verme gününden önceki 10 gün içinde yazılı, sözlü ve görsel basın yayın araçlarıyla kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, mini referandum gibi adlarla vatandaşın oyunu etkileyecek biçimde yayın yapmak;
Siyasi partiler ve adaylar olark herhangi bir hediye ve eşantiyon dağıtmak;
Seçim gezilerinde Başbakan ve bakanlarla milletvekillerinin makam otomobillerini ve resmi hizmete tahsis edilen vasıtaları kullanmak…
Yasakların tam listesi
7. Cumhurbaşkanının yetkileri ne?
Başbakan Tayyip Erdoğan’ın adaylık süreciyle birlikte, bugüne dek ‘sembolik’ addedilen cumhurbaşkanlığı makamının yetkileri de tartışmaya açıldı.
Zira Erdoğan, önceki cumhurbaşkanlarınca fazla kullanılmayan bazı yetkilerin varlığını hatırlattı. Bu yetkiler arasında, ‘başbakanın önerisi üzerine bakanları atamak ve görevlerine son vermek, gerekli gördüğünde Bakanlar Kurulu’na Başkanlık etmek ya da Bakanlar Kurulu’nu Başkanlığı altında toplantıya çağırmak’ da bulunuyıor.
Cumhurbaşkanının yetkilerinin tam listesi
8. Adayların kafasındaki model ne?
Başbakan Erdoğan, başkanlık tartışmalarının ortasında, ‘terleyen, koşan bir cumhurbaşkanı‘ modelini ortaya attı. Erdoğan cumhurbaşkanının siyaset üstü, bir partiye yakınlığıyla bilinemeyen ve tarafsız bir kişi olması yönündeki tezi de reddediyor.
Erdoğan son olarak, 8 Temmuz’daki AKP grup toplantısında, ”Cumhurbaşkanı elbette devleti idare edecek, Başkomutan olacak. Ama gerektiğinde Cumhurbaşkanı Iğdır’ın köylerinin su sorunuyla da ilgilenecek, Yavuz Sultan Selim Köprüsü’yle de ilgilenecek, ‘Çözüm Süreci’yle de, paralel yapıyla da ilgilenecek” dedi.
Ekmeleddin İhsanoğlu’nun kafasındaki modelse, daha tarafsız ve günü birlik siyesete mesafeli.
İhsanoğlu, CNNTurk’e yaptığı açıklamada açıkça ”Cumhurbaşkanı bir siyasi kadronun temsilcisi olmamalı” dedi.
İhsanoğlu, ‘siyaset yeri‘ için de Meclis’e işaret etti: “Çünkü siz yüzde 55 de alsanız size oy vermeyen yüzde 45 var. Siyasetin yapılacağı yer Meclis’tir. Bu çok önemli bir şey. Devletin tepesinde kavga ve gerilim olur ise orası emniyet sübabı değil. Oranın sigortası atarsa (Allah korusun) memleketin sigortası atar. Orada bütün partilere aynı mesafede olacak, kimseden taraf olmayacak. devletin kurumları arasında uyumu sağlayacak.”
Demirtaş ise ‘hizmetçi‘ bir devlet modelinden dem vurdu: ”Karşımızda iki aday yok. Tek anlayış var. Bu anlayışa göre devlet kutsaldır. Bu anlayışa göre devlet babadır. Döver de söver de. Bizim anlayışımıza göre devlet hizmetkardır, hizmetçidir. Biz bu anlayışı oturtana kadar bu mücadeleyi sürdüreceğiz.”
9. Cumhurbaşkanının ödeneği ne kadar?
Cumhuriyet’ten Çiğdem Toker‘in derlemesine göre, her yıl bütçe kanununa göre belirlenen Cumhurbaşkanı ödeneği, Abdullah Gül için 2014’te 480 bin TL olarak açıklanmıştı. Yani Gül’ün aylık maaşı, 40 bin TL’ye tekabül ediyor.
Cumhurbaşkanı maaşının yaklaşık üçte biri vergiye giderken, Gül’ün aylık maaşı 26 bin TL civarında. Emekli Sandığı Yasası’na göre, cumhurbaşkanları maaşlarının yüzde 40’ını emekli maaşı olarak alıyor.
