2026 Nobel Barış Ödülü, eski Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları yüksek komiseri Navi Pillay’e layık görüldü.
2025 Nobel Barış Ödülü Venezuelalı muhalif siyasetçi Maria Corina Machado’ya verilmişti.
Nobel’in açıklamasına göre ‘barış ve uluslararası hukuka teşvik etme çabaları’ nedeniyle bu yılki ödül insan hakları savunucusu Pillay’e verildi:
“Navi Pillay devletleri ve ulusal liderleri hesap vermeye zorlamış, şiddet ve çatışma mağdurlarına umut olmuştur. Her görevinde bireylerin ve devletlerin hukukun üstünlüğüne uymakla yükümlü olduğunu vurgulamıştır.”
Navi Pillay kimdir?
Hukukçu, insan hakları savunucusu ve uluslararası yargıç olan Pillay, Güney Afrika’nın Durban kentinde Hint kökenli bir ailenin çocuğu olarak 1941’de dünyaya geldi.
Natal Üniversitesindeki hukuk eğitiminin ardından ABD’deki Harvard Hukuk Fakültesi’nde yüksek lisans ve doktora derecelerini tamamlayarak 1988’de bu fakülteden ‘Hukuk Bilimleri Doktorası’ alan ilk Güney Afrikalı kadın oldu.
Kariyerinin ilk yıllarında, 1967’de Natal eyaletinde kendi hukuk bürosunu açarak bölgedeki ilk beyaz olmayan kadın avukat ünvanını aldı.
Apartheid rejimi altında Robben Adası’nda hapsedilen siyasi mahkumları, ırkçılık karşıtı aktivistleri ve sendikacıları savundu. Nelson Mandela’nın liderliğindeki Afrika Ulusal Kongresi üyelerinin savunmasını üstlendi ve sivil toplum seviyesinde kadın hakları örgütlenmelerine öncülük etti.
Mandela tarafından 1995’te Güney Afrika Yüksek Mahkemesine yargıç olarak atandı. Aynı yıl, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin Ruanda Soykırımı için 1994’te kurduğu BM Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTR) yargıçlığına seçildi ve dört yıl boyunca bu mahkemenin başkanlığını yürüttü.
Jean-Paul Akayesu davasında, sistematik tecavüz ve cinsel saldırıların uluslararası hukukta ilk kez ‘soykırım suçu’ ve ‘insanlığa karşı suç’ olarak tanımlandığı emsal karara imza attı.
2003’te Lahey’deki Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) ilk 18 yargıcından biri seçilerek Temyiz Bölümü’nde görev yaptı. 2008-2014’te Birleşmiş Milletler İnsan Hakları yüksek komiseri olarak görev aldı, bu dönemde çatışma bölgelerindeki sivillerin korunması, kadın ve azınlık hakları ile ifade özgürlüğü üzerine küresel çalışmalar yürüttü.
Pillay, BM İşgal Altındaki Filistin Toprakları Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu’nun Kasım 2025’e kadar başkanlığını yürüttü. Komisyonun ucu açık görev süresine dair ABD ve Avrupa eleştirilerineyse “İsrail işgalinin de bir bitiş tarihi yok” yanıtını verdi.
Eylül 2025’te komisyonun İsrail’in Gazze’de soykırım işlediği kararına varmasının ardından Pillay, New York Times’ta kaleme aldığı makalede küresel topluma silah satışını kesmesi, insani yardımı engelsiz sağlaması ve diplomasiyi devreye sokarak soykırımı önlemesi çağrısında bulundu.
Pillay, güncel olarak Myanmar’ın soykırımla suçlandığı davada Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) yargıç olarak görev yapıyor.
Nobel Ödülleri
İsveçli Alfred Nobel’in vasiyeti üzerine ölümünden sonra 9 Haziran 1900’de kurulan Nobel Vakfı’nın insanlığa hizmette bulunanlara verdiği ödüller, dünyada en saygın ödüller olarak kabul ediliyor.
Nobel Ödülleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından, kişiler veya kuruluşlara fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp olmak üzere beş ayrı dalda en başarılı kabul edilen isimlere veriliyor.
Bunlara ek olarak, Nobel Ekonomi Ödülü, 1968’de İsveç Merkez Bankası’nın Alfred Nobel’in anısına ekonomi dalında da ödül verilmesini kararlaştırmasıyla ilk kez 1969’da verildi.
49 kez verilemedi
Ödüllerin 1901’deki başlangıcından bu yana birkaç yıl verilemedi.
Toplamda 49 defa yapılan ödül iptallerinin çoğu Birinci ve İkinci Dünya Savaşı sırasında gerçekleşti.
Ödül törenleri Covid-19 salgını nedeniyle 2020 ve 2021’de de yapılamamıştı.
