HPV aşısının ücretsiz olması için yıllardır kampanya yürüten eczacı Cem Kılınç, Sağlık Bakanlığı’nın hâlâ vaadini yerine getirmediğini söylüyor: “Vatandaş sözünü tutmayıp oyalayan bürokratlarla, aşıdan ciddi paralar kazanan ilaç firmasının arasında sıkıştı.”
Türkiye, HPV aşısını ulusal aşı takvimine bir türlü almazken aşıyla çocuklarını koruyan farklı ülkelerden iyi haberler gelmeye devam ediyor. Aşı yalnızca rahim ağzı kanserini değil, kadın ve erkekte çok sayıda kanser türünü ve siğilleri de önlüyor.
En son Britanya’da yapılan bir araştırma, aşının ülkede 200 kişinin hayatını kurtardığını ortaya koydu. 2020–2024 arasında 20–24 yaşlarındaki kadınlarda ise rahim ağzı kanserine bağlı hiçbir ölüm görülmedi.
Türkiye’de ilk HPV aşısı (dört tipe karşı koruyan) 2009’da, daha sonra geliştirilen dokuz tipe karşı koruyan aşıysa 2019’da ruhsat aldı. Şu anda yalnızca dokuzlu HPV aşısı bulunuyor. Aşının ruhsat sahibi Merck Sharp Dohme İlaçları Ltd. Şti.
Yedi ayda değişen açıklama
HPV aşısının ücretsiz olmasıyla ilgili ilk sözü önceki Sağlık Bakanı Fahrettin Koca 2022’de verdi. Halefi Kemal Memişoğlu da tarih vererek konuştu ve 2025 sonu itibarıyla aşının ücretsiz olacağını duyurdu. Ancak Memişoğlu, yalnızca yedi ay sonra bilimsel kurulun çalışmalarını sürdürdüğünü ve henüz karar verilmediğini belirterek, “Komisyon kararına göre hareket etmeyi doğru buluyorum” dedi.
Kılınç’ın başlattığı ve çeşitli sivil toplum örgütlerinin de destek verdiği kampanyayla HPV aşısına ilişkin farkındalık artarken, bazı önyargılar da kırıldı. Kamunun bakışı değiştirildi. Aşı yıllar boyunca cinsellik ekseninde tartışılırken, odak sağlık ve yaşam hakkıyla kanserden korunmaya kaydırıldı.
Aşının bilinirliğinin ve öneminin anlaşılmasıyla yaptırmak isteyenlerin sayısı da her geçen gün arttı. Ancak ciddi bir bütçe ayırmak gerekiyor. Üç dozu için toplam 16.5 bin lira ödeyebilenler aşının koruması altına girebiliyor.
‘Teker teker satmak daha kârlı’
Kılınç aşıyı üreten ve Türkiye’ye getiren firmanın ulusal aşı takvimine alınması için yeterince çabalamadığı eleştirisinde bulundu: “Bunun işlerine geldiğini düşünüyoruz. Biz konuştukça aşı gündemde kalıyor. Ücretsiz olmadığı için de birilerine bir şey satılıyormuş gibi hissediyoruz.
Bilinirlik artınca aşıya talep de arttı. Yılda bin kutu satılıyorlardı. Bugün satılan kutu sayısı yüzbinlerle ifade ediliyor. Biz farkındalık yaratırken tek dozuna 5 bin 500 lira, üç dozuna 16 bin 500 lira vermek zorunda kalınmasından dolayı rahatsızız. Çünkü ana amacımız aşıya ücretsiz ulaşılabilmesi”
‘Bakanlık alternatif üreticilerle görüşebilir’
Firmanın fiyatı daha makul seviyelere çekebileceğini, Sağlık Bakanlığı’nın ise Çin ve Hindistan gibi ülkelerdeki HPV aşı üreticileriyle de görüşebileceğini ifade eden Kılınç, öğrenciler, emekçi kadınlar ve düşük gelirli kesimlerin aşıya erişemediğini söyledi.
Kılınç, bu kesimlerin rahim ağzı kanserine daha fazla yakalandığını ve tedaviye erişimde de güçlük yaşadığını belirtti:
“Mücadelemizi sağlık hakkı için başlattık. Parası olanlar zaten aşıya ulaşabiliyor. Türkiye’deki aşısız kadınların yaklaşık yüzde 80’i hayatında en az bir kez HPV enfeksiyonu geçiriyor.”
Her yıl yaklaşık 1250 kadının HPV kaynaklı rahim ağzı kanserinden yaşamını yitirdiğini hatırlatan Kılınç, “İlk ücretsiz aşı sözü 2022’de verildi. Aradan geçen dört yılda binlerce kadın hayatını kaybetti. Her geciken yıl yeni kayıplar anlamına geliyor” dedi.
