Birçok medeniyetten izler taşıyan Van Kalesi’nin güneyindeki Eski Van Şehri’nde yürütülen kazılarda, 150 yıllık Osmanlı kışlasının güney surlarla birleştiği noktada oyun taşı bulundu.
2022’den beri süren kazılarda şu ana kadar yeni bir yol, güney sura ait burç kalıntıları, Osmanlı dönemine ait pazar yeri, 150 yıllık Osmanlı kışlası, yanmış evrak ve kumaş parçaları, sırlı ve sırsız seramikler, cam bilezik parçaları, boncuklar, bronz sikkeler ve tütün lüleleri bulundu.
Son olarak ‘oyun taşı’na rastlandı.
Prof. Dr. Gülsen Baş Terzioğlu taşlarla strateji oyunlarının oynandığını söyledi ve şu bilgileri verdi:
“Bu taş, tarih boyunca Anadolu’dan Ortaçağ Avrupa’sına, Antik Mısır’dan Mezopotamya ve Roma’ya kadar çok geniş bir coğrafyada görülen ve milattan önce 2000’li yıllara kadar izleri sürülebilen ‘dokuz taş’ oyununa ait.
Osmanlı kışlasında böyle bir oyun taşının bulunması, burada talim gören askerlerin stratejik ve taktik becerilerini geliştirmek amacıyla bu oyunu kullanmış olabileceklerini gösteriyor. Bu yönüyle de son derece kıymetli bir bulgu niteliğinde.
Anadolu’nun yanı sıra dünyanın pek çok farklı bölgesinde bu oyunun ahşap ya da taş levhalar üzerine çizilmiş benzer örnekleri bulunuyor.
Tespit ettiğimiz oyun taşı iç içe geçmiş üç dikdörtgenden oluşuyor ve bu dikdörtgenlerin eksenleri düz çizgilerle birbirine bağlanmış durumda.
Tarihsel kayıtlardan, bu oyunun yüzyıllar boyunca stratejik ve taktik düşünme becerilerini geliştirmek amacıyla kullanıldığı biliniyor.
Oyun taşının kışlada bulunmuş olması bu açıdan oldukça önemli.”
Urartular başta olmak üzere Ahlatşahlar, Eyyubiler, İlhanlılar, Anadolu Selçukluları, Akkoyunlular ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde yerleşim yeri olarak kullanılan şehirde kazılar Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Terzioğlu’nun başkanlığında 20 kişilik uzman ekiple yürütülüyor.
Dokuz taş oyunu ve tarihçesi
Dokuz taş oyunu ve tarihçesi milattan önce (MÖ) 13’üncü yüzyıla tarihlenen Antik Mısır buluntuları. Kral II. Ramses’in Kurna’daki mezar tapınağında, duvara kazınmış bir dokuz taş tahtası tespit edildi.
İki kişiyle oynanan, tamamen stratejiye dayalı bir tahta ve taş yerleştirme–hareket ettirme oyunu. Her oyuncunun dokuz taşı vardır.
Tahta, üç iç içe kare ve bu karelerin orta noktalarını birleştiren toplam 24 kesişim noktasından oluşur. Taşlar bu noktalara konur ve yalnızca çizgiler üzerindeki komşu noktalara hareket eder.
Taş sayısı ikiye düşen oyuncu, oyunu kaybeder.
