AYŞEGÜL KASAP
@aysegul_kasap
aysegulkasap@diken.com.tr
İki haftada Türkiye’den Avrupa’ya gönderilen 10 ürün ‘zehir’ ve ‘kansorejen’ madde tespiti gerekçesiyle iade edildi. Bazıları piyasadan geri çekildi.
Tarım ve Orman Bakanlığı, 7 Ocak 2025’te yeni yönetmelikle pestisit limitlerinde güncellemeye giderek Avrupa Birliği (AB) standardı getirmişti.
Bakanlık yönetmeliğin yayınladığı tarihten itibaren üç ayda uyum sağlanacağını belirtmişti. O tarihten önce yürürlükteki hükümlere uygun olarak üretilmiş gıdalar içinse “Raf ömrü boyunca piyasada bulunabilir” denmişti.
Buna karşın Avrupa’dan gıda bildirimlerinin ardı arkası kesilmiyor.
20 Haziran: Kuru incir, fındık kreması, armut
Slovenya, Türkiye’den aldığı kuru incirlerde uygun olmayan organoleptikler ve maya varlığı tespit etti.
Organoleptik, gıdada insanların duyu organlarını uyaran özellikler anlamına geliyor. Yani tadı, kokusu, görünüşü ve rengi gibi…
Hiç olmaması gerekirken çıkan maya miktarıysa 300000 CFU/g. Ürünler ‘potansiyel risk’ koduyla piyasadan geri çağrıldı.
Fındık kreması
Avusturya, Türkiye menşeili fındık kremasında etikette yazılmamış alerjenler saptadı. Fındık kremasında tespit edilen alerjenlerse şöyle: Fıstık, badem, antep fıstığı.
Ürünler ‘potansiyel risk’ koduyla piyasadan geri çağrıldı.
Armut
Almanya Türkiye’den aldığı armutlarda üç çeşit pesitist buldu.
Tespit edilen pestisitler ve miktarları şöyle:
| Pestisit Türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Acetamiprid | 0,40 mg/kg – ppm | 0,085 mg/kg – ppm |
| Lambda-cyhalothrin | 0,080 mg/kg – ppm | 0,046 mg/kg – ppm |
| Diflubenzuron | 0,01 mg/kg – ppm | 0,025 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitlerin;
- 0,21 katı acetamiprid
- 0,5 katı lambda-cyhalothrin
- 2,5 katı diflubenzuron
tespit edildi.
Bir üründe birden fazla pestisit bulunduğunda bu ‘pestisit kokteyli’ olarak tanımlanıyor.
Pestisitin zararları
Pestisitler, insanlarda kısırlık, hormonal sistemde ve sinir sisteminde bozukluklar ve kanser gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Pek çok kişi gıda ve su yoluyla bu zehirlere maruz kalıyor, ancak özellikle tarım işçileri gibi doğrudan pestisitlerle çalışanlar ve bunların uygulandığı bölgede bulunan kişiler özellikle tehlikede.
Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla piyasadan geri çekildi.
23 Haziran: Susam, kurutulmuş adaçayı
Yunanistan, Türkiye’den aldığı susam tohumlarında salmonella tespit etti. Ürünler tehlikeli koduyla sınırdan reddedildi.
Salmonella nedir?
Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre Salmonella enfeksiyonu (salmonelloz), bağırsak yolunu etkileyen bakteriyel bir hastalık. Salmonella bakterileri tipik olarak hayvan ve insan bağırsaklarında yaşar ve dışkı yoluyla atılır. İnsanlara en sık su veya yiyeceklerle bulaşır.
Salmonella bakterisinin vücuda alınmasından yaklaşık 12-72 saat sonra ishal, ateş, bulantı, kusma ve karın krampları şeklinde hastalık belirtileri ortaya çıkar. Hastalık genellikle dört-yedi gün sürer ve çoğu kişi tedavi olmadan iyileşir.
Bazı kişilerde, ishal hastanın hastaneye yatmasını gerektirecek kadar şiddetli olabilir. Yaşlılar, bebekler ve bağışıklık sistemi yetersiz olan kişilerde hastalık daha ciddi seyreder.
Kurutulmuş adaçayı
Belçika Türkiye’den aldığı kurutulmuş adaçayında izin verilen limitin 1,6 katı pirolizidin alkaloidleri tespit etti. Ürünlere ‘potansiyel risk’ koduyla el konuldu.
Pirolizidin alkaloidler nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sayfasında yer alan açıklamaya göre pirolizidin alkaloid (PA) grubu bileşikler bazı bitkiler tarafından sentezlenen toksik etkili sekonder metabolitler. Bu nedenle, PA’ların baharat, çay, bitkisel çay, takviye edici gıda ve bal gibi ürünlerde varlığının tespit edilmesi ve bunlardan kaynaklanan insan sağlığı risklerinin belirlenmesi önemli.
Zararları
Yine bakanlığın sayfasındaki bilgiye göre insanda akut toksik etkiler için hedef organ karaciğer. PA’ya yüksek miktarlarda maruz kalınması sonucunda, hepatomegali, karın bölgesinde inflamasyon ve birçok vakada siroza kadar ilerleyen bir tablo ortaya çıkabilir.
24 Haziran: Ballı fındık
Hollanda Türkiye menşeili ballı fındıklarda izin verilen limitin 5 katı Aflatoksin B1 tespit etti. Ürünler hakkında ‘potansiyel risk’ koduyla kamuoyuna uyarı bilgisi geçildi.
Aflatoksin nedir?
Tarım ve Orman Bakanlığı sitesinde şu tanım yer alıyor: “Aflatoksinler, kuvvetli zehir ve kanserojen maddelerdir. En zehir etkili olanı hem kanser hem de gen yapısını değiştirebilen Aflatoksin B1’dir.”
Bakanlık sitesinden ayrıca, ‘tüketicilerin korunması için ithalat, ihracat ve rutin kontroller esnasında numuneler alındığını ve bakanlığa bağlı laboratuvarlarda analiz edildiğini’ belirtiyor: “Zararlı olabilecek miktarda aflatoksin içeren gıda ve yemler tüketime sunulmaz.”
25 Haziran: Nane
Almanya Türkiye’den aldığı nanelerde pestitsit türlerinden klorpirifos saptadı. Normalde hiç olmaması gerekirken çıkan miktar 0,23 +/- 0,12 mg/kg – ppm. Almanya ürünlere ‘tehlikeli’ koduyla satış yasağı getirdi.
Türkiye’de 2016’da kısmi, 2020’de tümden yasaklandı
Klorpirifos maddesinin gıdalarda kullanımı 2016’da Britanya’da, 2020’da AB ülkelerinde, 2021’de Kanada ve ABD’de yasaklandı.
Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı 28 Mart 2016’ta yayımladığı kararla klorpirifosi bazı ürünlerde kısmen yasakladı. Klorpirifos 21 Mayıs 2020 itibarıyla yasaklandı.
Klorpirifosa ve klorpirifos-metilin zararları
Her iki etken maddeye yaşamın erken dönemlerinde maruz kalmanın çocuklarda otizm riskinin çoğalması, çalışma hafızasının kaybı ve IQ düşüklüğü gibi beyin gelişimi bozukluklarına yol açtığı tespit edildi.
Pek çok çalışmada klorpirifosun endokrin bozucu bir kimyasal olduğu ve bununla birlikte metabolik bozukluklarla, göğüs ve bağırsak kanseriyle, erkeklerde görülen kısırlıkla ilişkili olduğu ortaya kondu.
30 Haziran: Sarımsaklı zeytin, biber
Almanya Türkiye’den aldığı sarımsaklı ızgara zeytinlerde listeria monocytogenes tespit etti. İnsanlarda ve hayvanlarda hastalığa neden olan en önemli gıda kaynaklı patojen bakterilerden biri. Bu bakteri listeria hastalığına neden oluyor ve risk gruplarında ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor.
Alman yetkililer ürün hakkında ‘tehlikeli’ koduyla kamuoyunu uyardı.
Biber
Bulgaristan, Türkiye’den aldığı taze biberlerde izin verilen limitin 43 katı formetanat pestisiti saptadı. Ürünler ‘tehlikeli’ koduyla sınırdan reddedildi.
Pestisitin zararları
Pestisitler, insanlarda kısırlık, hormonal sistemde ve sinir sisteminde bozukluklar ve kanser gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Pek çok kişi gıda ve su yoluyla bu zehirlere maruz kalıyor, ancak özellikle tarım işçileri gibi doğrudan pestisitlerle çalışanlar ve bunların uygulandığı bölgede bulunan kişiler özellikle büyük risk altında.
2 Temmuz: Nar
Litvanya Türkiye’den aldığı narlarda aşırı düzeyde pestisit buldu.
| Pestisit Türü | İzin verilen limit | Saptanan miktar |
| Prokloraz | 0,03 mg/kg – ppm | 0,43±0,22 mg/kg – ppm |
| Imazalil | 0,01 mg/kg – ppm | 0,24±0,12 mg/kg – ppm |
Yani izin verilen limitlerin;
- 14,33 katı prokloraz
- 24 katı imazalil
tespit edildi.
‘Potansiyel risk’ koduyla ürünlerin kullanılması yasaklandı.
