Türk Tabipleri Birliği (TTB) orman yangınlarının yalnızca çevresel felaketler değil, aynı zamanda halk sağlığını ve kamu sağlık hizmetlerinin sürekliliğini tehdit eden, çok boyutlu kriz alanları olduğunu hatırlattı.
TTB, bu nedenle yalnızca yangın söndürme faaliyetlerine değil, aynı zamanda risk azaltımı ve zarar önleyici politikaların geliştirilmesine odaklanan bütüncül bir yaklaşıma ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Birliğin Merkez Konseyi ve Olağan Dışı Durumlarda Sağlık Hizmetleri Kolu’nun yazılı açıklamasında şu uyarılar yer aldı:
En büyük sağlık tehdidi ince partiküller
* Yangınlarda koruyucu sağlık hizmetleri ve koruyucu ekipman hayati önem taşımaktadır. Yangın dumanı; karbonmonoksit, azot oksitler, uçucu organik bileşikler ve en önemlisi ince partikül madde (PM2.5) gibi zehirli kimyasallar içerir. Duman, ahşap ve diğer organik maddeler yandığında oluşan gazların ve ince partiküllü (parçacık) maddelerin karışımından oluşur.
* Dumandan kaynaklanan en büyük sağlık tehdidi ince partiküllerdir. Bazı mikroskobik partiküller akciğerlere derinlemesine nüfuz edebilir. Bu partiküller saç telinin 1/30’u kadar küçük olup akciğerlere ve hatta kana geçebilir. Gözlerde yanmadan, burun akıntısından, ağır ve kalıcı kalp ve akciğer hastalıklarına kadar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle sadece yanıcı olması dışında direkt insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri azımsanmayacak düzeydedir.
Pencereleri açmayın
* KOAH, astım, kalp hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar, 65 yaş üstü bireyler, 5 yaş altı çocuklar, açık havada çalışanlar (itfaiyeci, tarım işçisi, orman işçisi) öncelikle risk altındadır.
* Kapalı ortamlarda pencereler kapalı tutulmalı, mümkünse hava temizleyici sistemler kullanılmalıdır. Tahliye uyarılarına uyulmalıdır. Yetkililerin yönlendirmeleri dikkate alınmalıdır. Kronik hastalıklar için ilaç stoku hazır tutulmalıdır.
* Yangın alanlarında N95 ve üstü (P100, FFP3) koruyucular kullanılmalıdır. Bez ya da cerrahi maskeler etkisizdir. Olay yerine özgü tehlikeler, üst düzey profesyoneller dışında herkes tarafından bilinemeyeceğinden; her ne kadar istekli-gönüllü-motive yardımseverler müdahale etmek isteseler de durumun, çok fazla sayıda kişinin riskli bir işe girişmesine dönüşebileceği ve sağlık sorunları, can kayıpları yaşanabileceği unutulmamalıdır.
Çıplak elle müdahale olmaz
Uyarıda ayrıca yangına müdahale eden kişilerin müdahale sırasında kullanmaları gereken kişisel koruyucu donanımları olması ve söndürme çalışmalarına katılanların aşağıdaki ekipmanlara sahip olmaları gerektiği söylendi:
– Yangın elbisesi: Vücudu, kol ve bacakları ısıya, kesilmelere, sıyrıklara ve darbelere karşı korurken; bazı kimyasallara karşı da sınırlı bir koruma sağlamalı.
– Kask ve koruyucu başlık: Başı, kulak ve yüzü vurmalar, çarpmalar ve sıcak suyun neden olacağı yaralanmalara karşı korumalı.
– Çizme, eldiven: Ayakları ve elleri darbelere, sivri cisimlerin batmasına, saçılmış kimyasal maddelere, sıvıların etkilerine, yanıklara ve çarpmalara karşı korumalı.
– Temiz hava solunum cihazları ya da duman maskesi: Solunum sistemini zehirli gaz ve yanma ürünlerine karşı korumalı. Hem yangının söndürülmesi sırasında hem de kazazedelerin aranması ve kurtarılması faaliyetinde doğru ve uygun solunum koruyucu donanım; akciğerlerimizin ısı, duman ve zehirli gazlardan etkilenmemesi, solunum yollarımızın korunması, ısının yüz bölgesine verebileceği hasarı azaltması, uçan cisimlerin yüz ve göz bölgesine zarar vermesini engellemek için kullanılır.
Bedendeki büyük sistemler etkileniyor
Yangınla ortaya çıkan kirleticilerin solunmasıyla tüm sistemlerin dengesi bozuluyor:
– Solunum sistemi: Yangın dumanına uzun süre ya da yoğun maruz kalma; oksidatif stres, lokal ve sistemik inflamasyon, hava yolu epitelinin bozulması yoluyla akciğer hasarına neden olabilmektedir. Yine astım ve KOAH ataklarını, bronşit, zatürre ve akut solunum sıkıntısı gibi tabloları tetikleyebilmektedir. Özellikle yaşlılar, çocuklar ve solunum hastalığı olan bireylerde bu nedenlerle acil servis başvuruları artmaktadır.
– Kalp-damar sistemi: PM2.5 maruziyeti; kalp krizi, inme ve ani ölüm riskini artırabilmektedir. Kronik hastalığı olanlar için yangın dumanı, doğrudan hayatı tehdit edici olabilir. Kısa süreli yoğun maruz kalmalar; hastaneye yatış ve akut koroner sendrom dahil olmak üzere önemli kardiyovasküler sonuçlar ve hatta ölüme yol açabilmektedir.
– Sinir ve bağışıklık sistemi: Orman yangını dumanı tüm gezegeni ve canlı yaşamının sağlığını etkilemekte ve her yıl durum daha da kötüleşmektedir. Yangın dumanının mutajenik, kanserojen ve diğer uzun vadeli etkileri olabilmektedir. Yapılan deneyler uzun süreli duman maruziyetinin DNA hasarı ve bağışıklık sistemi değişikliklerine yol açtığını göstermiştir.
