Türk Tabipleri Birliği (TTB), Kahramanmaraş’ta Afşin Elbistan Termik Santrali’nde yapılması planlanan iki ünite için verilen olumlu çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) kararının yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle dava açtı.
Çelikler Afşin Elbistan Termik Santrali V. ve VI. Ünite İlavesiyle ilgili 27 Aralık’ta karar verilmişti.
TTB dava dilekçesinde, “Afşin Elbistan Termik Santrali hem mevcut üniteleri hem de dava konusu ek üniteleriyle insan ve çevre sağlığı açısından telafisi imkansız zararlar doğurmaktadır ve doğuracaktır” dedi.
Dava dilekçesinde ‘ÇED olumlu’ kararının hem ÇED sürecinin amacına hem de Çevre Kanunu ile ÇED Yönetmeliği’nin ilkelerine aykırılık taşıdığı belirtildi.
ÇED’in, ilgili tüm tarafların bir araya gelerek görüş, kaygı ve önerilerini ortaya koyabildikleri şeffaf bir süreç olması gerektiği söylenen dilekçede; öte yandan bilimsel nitelik taşıması, riskleri öngörerek alternatif çözüm önerileri sunması gereken raporda ‘yapılabilir, olabilir, karşılaşılırsa’ gibi belirsiz ifadelerin yer almasının denetlenebilirlik ve öngörülebilirlik bakımından eksikliğe işaret ettiği kaydedildi.
Diğer taraftan Greenpeace Türkiye, santralin bu haliyle bile, yönetmelik sınırlarının bir buçuk katı ile sekiz katı daha yüksek zehir ürettiğini tespit etmişti.
Sadece elektrik değil, kanser de üretiyor
Örgüt, üç yıllık hukuk mücadelesiyle santralin sürekli emisyon ölçüm sistemi (SEÖS) verilerine ulaşmıştı.
İlk kez elde edilen veriler, santralde ölçülen karbonmonoksit (CO), kükürt dioksit (SO₂), azot oksitler (NOx) ve toz (partikül PM10) değerlerini gösteriyor.
CO, SO₂, NOx ve PM10, kalp ve solunum yolu problemlerinden kansere kadar pek çok hastalığa neden oluyor. Aynı zamanda biyoçeşitlilik kaybıyla su kaynaklarının kirlenmesi gibi çevresel sorunlara da yol açıyor.
1984’den bu yana faaliyet gösteren Afşin-Elbistan A Kömürlü Termik Santrali, 2018’de Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) tarafından özelleştirilerek 20 yıllığına Çelikler Holding’e devredilmişti.
Sınırın 44 katına çıkan ciddi kirleticiler üretiyor
EÜAŞ’a ait Afşin-Elbistan B termik santraliyle birlikte sekiz ünite olarak faaliyet gösteren termik santrallerin, hava kirliliği, çevre ve insan sağlığına olumsuz etkileri bulunuyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan alınan belgeler Afşin-Elbistan A Termik Santralinin üç ünitesine dair paylaşılan veriler 1.07.2020 – 17.10.2020 tarihleri arasını kapsıyor.
Belgelere göre SO₂ ortalama değerleri sınırın sekiz, partikül PM10 ortalama değerleri sınırın dört, CO ortalama değerleri sınırın üç, NOx ortalama değeri sınırın bir buçuk katına kadar çıkıyor.
Saatlik ölçümlerdeyse limit aşımlarının çok daha yüksek olduğu anlar var. Verilerdeki maksimum değerler dikkate alındığında CO değerinin sınırın 19, NOx değerinin sınırın iki buçuk, SO₂ değerinin sınırın 44 , PM10 değerinin sınırın 14 katına dek yükseldiği saatlerin görülmesi dikkat çekiyor.
Eski üniteler ÇED’den muaf tutulmuş
TTB’nin dilekçesinde özetle şu noktalara dikkat çekildi:
* Afşin Elbistan Termik Santrali’nin 1972 yılı programı yatırım projeleri içinde yer aldığı ve 1, 2, 3, 4’üncü ünitelerinin 1993 öncesi işletmeye alındığı gerekçesiyle ÇED sürecinden muaf olduğuna ilişkin karar hukuka aykırıdır.
* Hava kalitesi modellemesi ve emisyon sınır değerlere uyum noktasında yanlış verilere dayanılmış, yetersiz değerlendirme yapılmıştır. Tüm bu hukuka aykırılıklar ve bilimsel değerlendirmede düşülen yanlışlık, sadece çevre sağlığı açısından değil, insan sağlığı açısından da çok boyutlu sonuçlar doğurmaktadır.
* Kömür madeninin üretilmesi sırasında meydana gelen başlıca çevre sorunları; yani arazinin bozulması, çevredeki manzaranın bozulması, su kaynaklarının zarar görmesi, tarım ve orman arazilerinin zarar görmesi, gürültü kirliliği ve hava kirliliği, erozyon ve toprak kayması, arazide meydana gelebilecek göçük ve çökmeler ile patlamaların yarattığı sarsıntıların ortak sonucu ekolojik yıkımdır.
* Ekolojik yıkımların sonucunda çöken ekolojik döngülerin uzun erimde insan sağlığı üzerinde geri dönüşümü olmayan sağlık etkileri söz konusu olacaktır.
* Kömür madenlerinde çalışanların ve madenlerin çevresinde yaşayanların sağlık ve güvenlik sorunları ile madenler nedeniyle ortaya çıkan çevre sorunları çok boyutlu incelenmelidir. Kömürlü termik santrallerinin sağlık açısından zararları bir yana, Afşin Elbistan Termik Santrali’nin mevcut haliyle yarattığı sağlık sorunları, olası riskler ve önlemlerin ÇED raporunda yer almamaktadır.
* ‘Bedensel, zihinsel ve sosyal olarak tam bir iyilik hali’ olan sağlık; yalnızca bozulduğu zaman düzeltilmesine yönelik hizmetin sunulmasını gerektiren bir değer değil, vücut bütünlüğü gibi saygı gösterilmesi ve korunması gereken bir değerdir.
* Dolayısıyla kişinin sağlıklı olması için bazı hizmetlerin sunulması değil, onun halihazırdaki sağlığını bozucu etkisi açık olan bir faaliyetin devlet eliyle yapılması önlenmelidir.
