Instagram, WhatsApp ve Facebook’un çatı şirketi Meta, içerik denetleme yöntemini değiştiriyor. İçeriklerin doğru olup olmadığının bağımsız moderatörlerce denetlendiği sistem yerine ‘topluluk notları’nı kullanacak.
Meta CEO’su Mark Zuckerberg, 7 Ocak’ta, ‘‘Daha çok söz, daha az hata’’ başlığıyla paylaştığı videoda “İfade özgürlüğü konusunda köklerimize dönme zamanı geldi” dedi.
Peki bu değişiklik sosyal medyadaki bilgi kirliliğini artıracak mı, ‘topluluk notları’ sistemi nasıl işliyor?
Zuckerberg bu hafta ne dedi?
Zuckerberg salı (7 Ocak) paylaştığı beş dakikalık videoda, Meta’nın bağımsız bilgi denetleme sürecini gelecek aylarda bitireceğini duyurdu. Bunun yerine kullanıcıların tartışmalı gönderilere düzeltme veya bağlam ekleyebileceği ‘topluluk notları’ sistemini kullanacak.
Bilgi denetçilerinin içerik seçimlerinde ‘yanlı’ olduğunu öne süren Zuckerberg, tüm platformlarda ifade özgürlüğünü sağlayacağını söyledi.
Değişiklik yaklaşık üç milyar kullanıcılı üç büyük sosyal medya platformunu etkileyecek: Facebook, Instagram ve Threads.
Meta platformlarında içerik nasıl denetleniyor?
Facebook gibi sosyal medya platformları gönderilerin doğruluğunu, güvenilirliğini denetleyen bağımsız kuruluşlarla çalışıyor. Bu kuruluşlar, potansiyel yanlış bilgi içeren gönderileri ayrıntılı incelenmesi için işaretliyor.
Eğer denetçiler bir gönderide yanlış veya yanıltıcı bilgi bulunduğuna karar verirse, Meta, söz konusu gönderiye erişimi kısıtlıyor. Fakat bağımsız denetçilerin yetkisi sınırlı; içerikleri silemiyor veya hesapları askıya alamıyorlar. Bu yetkiler Meta’da.
Al Jazeera’nın haberine göre Meta, 2016’dan beri 90’ı aşkın bilgi denetçisi kuruluşla çalıştı: PolitiFact, FactCheck.org, Check your Fact…
Kiminle aşağı yukarı 10 senedir birlikte çalışıyor Meta.
Türkiye’de de ‘Doğruluk Payı’ veya ‘Teyit․org’ gibi benzer kuruluşlar var.
Peki yeni sistemde içerikler nasıl denetlenecek?
Elon Musk’ın 2022’de 44 milyar dolara aldığı X’e (eski adıyla Twitter) benzer şekilde Meta, içerikleri topluluk notları sistemiyle denetleyecek.
X’in kullandığı bu sistemde kullanıcılar yanlış veya yanıltıcı bilgi tespit ettiği gönderiye düzeltme veya bağlam ekliyor. Dolayısıyla gönderinin hemen altında beliren ‘Okuyucular bağlam ekledi’ başlıklı kutucukta bilgiler doğrulanıyor.
Açıklama, düzeltme gibi işlevleri olan topluluk notlarına genellikle güvenilir bir çevrimiçi kaynağın linki de ekleniyor.
Fakat herkes not yazamıyor. Bunun için kullanıcıların topluluk notlarının pilot programına katılması gerekiyor. Tabii önce şu şartlar karşılanmalı:
- Ocak 2023 itibarıyla X kurallarını ihlal etmemiş olmak
- X platformuna en az 6 ay önce katılmış olmak
- Güvenilir bir mobil operatörce sağlanan, doğrulanmış telefon numarası
- Diğer Topluluk Notları hesaplarıyla ilişkili olmamak
Platform, bu şartları karşılayan kullanıcıları ‘topluluk notları katkıda bulunanı’ olarak onaylıyor. Fakat kullanıcılar not yazmaya hemen başlayamıyor.
İlk aşamada başka topluluk notlarını ‘Yararlı’ veya ‘Yararlı Değil’ diye değerlemeye başlıyorlar. Bu sırada gönderilerin doğrulanma süreçlerine ne kadar etki ettiklerine göre bir puan alıyorlar.
Beş puana ulaşan kullanıcılar ikinci aşamaya geçiyor. Böylece artık gönderilerin altına not yazabiliyor ve başka notları puanlayabiliyorlar.
En az beş kere puanlanmış notlar, algoritmik olarak inceleniyor. Algoritma her notu sınıflandırıyor: ‘Yararlı’, ‘Yararlı Değil’, ‘Daha çok puanlanmaya muhtaç.’
Bu puanlama sürecini notlara katkıda bulunanlar görebiliyor. Sıradan kullanıcılarsa sadece algoritmanın son kertede ‘Yararlı’ bulduğu notları görebiliyor.
Topluluk notları ne kadar etkili?
Bu sistemin etkisini inceleyen bazı araştırmalar var. Örneğin Ekim 2024’te University of Illinois’de topluluk notları hakkında bir çalışma raporu yayımlandı. Hülasa, araştırmanın sonuçları olumluydu.
Araştırmayı yürüten öğretim üyesi, ‘‘Bir kullanıcı herkesçe görülen bir topluluk notu aldığında ‘tweet’lerini silmeye daha yatkın oluyor’’ dedi.
University of Luxemburg’daki bir araştırmaya göreyse topluluk notları sayesinde yanıltıcı gönderilerin yayılması ortalama yüzde 61.4 azaldı.
Fakat aynı araştırmada ‘‘Bulgularımıza göre topluluk notları, gönderilerin yayıldığı ilk (ve en viral) aşamada müdahale etmekte epey yavaş kalıyor” dendi.
Bu bulguyu destekler birçok araştırma var. Dijital Nefretle Mücadele Merkezi (CCDH), 2024’ün ilk sekiz ayında ABD başkanlık seçimlerine ilişkin iddialar içeren 283 gönderiyi inceledi. Bu gönderiler bağımsız denetçilerce yanlış veya yanıltıcı bulunmuştu.
Fakat söz konusu 283 gönderiden 209’unun (yüzde 74) ‘yanıltıcı’ olduğunu bütün X kullanıcıları göremiyordu. Çünkü bu gönderilere eklenen topluluk notları, doğru olmalarına rağmen, henüz algoritma tarafından ‘Yararlı’ diye sınıflandırılmamıştı.
Meta’nın kararını kim, neden eleştirdi?
Bazı uzmanlar, sosyal medyadan, değişikliğin bilgi kirliliğini artırabileceğine yönelik uyardı.
Vox’a konuşan Cornell University’de İletişim Bilimleri Profesörü Claire Wardle, ‘‘Sanırım birçok mesele hakkında yanlış ve yanıltıcı bilgi giderek artacak. Çünkü bu tür içeriklerin yayılması için teşvikler olacak’’ dedi.
ABD’nin 47’nci başkanı seçilen Donald Trump, 20 Ocak’ta yeniden başkanlık koltuğuna oturacak. Dolayısıyla kimi Meta’nın doğruluk kontrolü sistemini kaldıracağı zamanı manidar buluyor.
Şirketin sağcı grupları yatıştırmayı amaçladığını ve Trump’ın sloganı olan MAGA (Amerika’yı Yeniden Büyük Yapalım) merkezli içeriklere kapı aralayacağına inanıyorlar.
Nitekim Zuckerberg kasımda Trump’la yemek yemiş, sonra yeni başkanın 20 Ocak’taki yemin töreni için bir milyon dolar bağışlamıştı.
Business Insider’a konuşan New York Eyalet Temsilcisi Alexandria Ocasio Cortez, ‘‘Bence Mark Zuckerberg, Elon Musk’ın izinden gidiyor” dedi: ”İkisi de ifade özgürlüğü kisvesi altında kendilerini ve Trump’ı eleştiriden uzak tutacak.’’
