Birçok insan rahatlamak ya da ortama biraz hava katmak için evlerinde sık sık mum yakıyor ancak uzmanlar mumların insan sağlığına muhtemel zararları konusunda uyarıyor.
Mumların insan sağlığına vereceği muhtemel zararlar sık sık konuşuluyor. Kimi mumların daha sağlıklı ya da toksik olmayan malzemelerle üretildiği söylense de araştırmalar genel olarak evde mum yakmanın bazı sağlık sorunlarına neden olabileceği fikrinde birleşiyor.
Mumların güvenliğiyle ilgili endişeler, onları yaktığınızda oluşan kimyasal reaksiyonların yanısıra yapay kokular ve renklendiricilerden kaynaklanıyor.
Çin’deki Kunming Tıp Üniversitesi’ne bağlı Yan’an Hastanesi’nde çalışan Dr. Ariful Haque, parafin mumu yakıldığında uçucu organik bileşikler olan ‘VOC’lerin açığa çıktığını ve bunların oda sıcaklığında kolayca ve hızla havaya karıştığını söylüyor.
VOC yani ‘Volatile Organic Compounds’ (Uçucu Organik Bileşikler), çevreye ve insan sağlığına zarar verebilecek özellikteki kimyasal gazlar olarak tanımlanıyor.
American Lung Association’a göre bu bileşikler genellikle boyalardan, temizlik ürünlerinden, kozmetiklerden, oda spreylerinden, araba egzozlarından, gaz sobaları gibi yakıt yakan cihazlardan ve diğer birçok yolla yayılıyor. Bazı VOC’ler kendi başlarına zararlıyken bazıları da havaya karıştıklarında diğer gazlarla reaksiyona girebiliyor ve kirleticiler oluşturabiliyor.
Kokulu mumlar daha da zararlı
Mumlardan yayılan ve ham petrolde doğal olarak bulunan toluen, bilinen bir kanserojen olan benzen, polisiklik aromatik hidrokarbonlar gibi VOC’ler insan sağlığı üzerinde ciddi etkileri olan kimyasallardan sadece bazıları. İşin içine boyalar ve kokular girdiğinde durum daha da ciddi bir hal alıyor.
2015’teki bir çalışmada, yanan çilek kokulu bir mumdan yayılan formaldehit konsantrasyonunun milyarda 2 bin 98 parçaya ulaştığı görülüyor ki bu, çeşitli kaynakların kabul edilebilir olarak belirlediği 0-400 parça aralığını çok fazla aşıyor. Yakılan kivi-kavun kokulu bir mumun toplam emisyon konsantrasyonu milyarda 12 bin 742 parçaya ulaşıyor.
Soya mumu, bal mumu veya stearinden (hindistan cevizi yağı veya hayvansal yağlar) yapılan mumlar genellikle daha sağlıklı kabul edilse de uzmanlar yakılan her şeyin zararlı partiküller veya kimyasallar yaydığı konusunda uyarıyor.
Mount Sinai’deki Icahn Tıp Fakültesi’nde çevre tıbbı ve iklim bilimi yardımcı doçenti olan Dr. Sarah Evans, mum üretimi üzerinde neredeyse hiçbir düzenleme olmadığını söylüyor. Evans ayrıca, evde uçucu yağlarla kokulandırılmış olanlar dahil mum yakmanın sağlığa zararlı olma ihtimali olduğunu ve birçok insanın her gün maruz kaldığı uzun kirleticiler listesinden çıkarılmasının faydalı olabileceğini gösteren yeterli kanıt bulunduğunu söylüyor.
Uzmanlar, özellikle astım veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı gibi solunum sorunları olan savunmasız kişilerin mum yakmamaları ve yakılan ortamlarda bulunmamaları konusunda uyarıyor.
Mumsuz yaşayamam diyorsanız…
Eğer mum kullanmaya devam etmek istiyorsanız, uzmanlar olası sağlık risklerini en aza indirmek için aşağıdaki tavsiyeleri dikkate almanızı öneriyor:
Mümkünse yüzde 100 soya mumu, bal mumu veya stearin mumu olarak etiketlenen mumları tercih edin.
Fitilin pamuk, ahşap veya sentetik olduğundan ve kurşun ya da çinko gibi metallerden yapılmış çekirdeklerden arındırılmış olduğundan emin olun. (Kurşun fitiller, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya ve Danimarka dahil olmak üzere birkaç ülkede yasaklanmıştır.)
Eğer kokulu mumlara karşı koyamıyorsanız, esansiyel yağ içerenleri veya ftalat içermeyen mumları tercih edin.
Boyalı mumlardan kaçının.
Kullanmadığınız zamanlarda mumların kapaklarını kapalı tutun.
Üreticinin internet sitesini görüntüleyin veya bileşim hakkında daha fazla bilgi edinmek için şirketle iletişime geçin.
VOC veya dumandan kaynaklanan iç mekan hava kirliliğini azaltmak için iyi havalandırılmış bir alanda mum yakın. Mumları üfledikten sonra alanı havalandırın. Geniş odalarda mum yakın, banyo gibi küçük alanları tercih etmeyin.
Düşük kaliteli mumlardan kaçının. Bu mumlar genellikle fiyatlarından da anlaşılacağı gibi kimyasal mumlar veya kokular kullanıyor olabilir.
Ağır siyah duman çıkaran mumları söndürün.
Kokulu mumları yakarken baş ağrısı, solunum sistemi veya göz tahrişini önlemek için az sayıda ve kısıtlı sürede mum yakın.
Çocukların, hamilelerin ve solunum yolu rahatsızlığı olan kişilerin yanında mum yakmayın.
