Ankara’da, dün, ABD ile Rusya arasında yedi ayrı ülkede tutulan 26 tutuklu takas edildi. 10 tutuklu Rusya’ya, 13 tutuklu Almanya’ya, üç tutuklu da ABD’ye nakledildi.
Takasa ilişkin aylardır gizliden gizliye müzakere yürütülüyordu.
Peki takas edilenler kimdi ve neden tutuklulardı?
Rusya’yı terk eden tutuklular
Evan Gershkovich
Wall Street Journal (WSJ) muhabiri, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra (1991) ‘casusluk’ suçlamasıyla tutuklanan ilk ‘Batılı’ muhabirdi. Mart 2023’te Rusya’nın Ekaterinburg şehrinde çalışırken gözaltına alındı ve 16 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Rus yetkililer, Gershkovich’in ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı’na (CIA) bilgi toplamakla suçladı.
32 yaşındaki muhabir suçlamayı reddederken, ABD de ‘saçmalık’ diye niteledi.
Paul Whelan
54 yaşındaki Amerikalı eski asker, 2018’de ‘casusluk’ suçlamasıyla tutuklandı. Delillerin sahte olduğunu iddia etse de altı yılı bir cezaevi fabrikasındaki küflü, buz gibi bir barakada tulum ve şapka dikerek geçirdi.
Geçen yıl, ailesi, cezaevinde yediği yumruk sonucu gözlüğünün kırıldığını söylemişti.
Alsu Kurmaşeva
Rus ve ABD vatandaşlıkları bulunan 47 yaşındaki gazeteci, Rusya’nın Kazan şehrine ziyareti sırasında tutuklandı. Gerekçe, Rusya’nın Ukrayna savaşı sonrasında uygulamaya başladığı sıkı sansür yasaları kapsamında ülkenin silahlı kuvvetleri hakkında ‘yanlış bilgi’ yaymaktı.
İlya Yaşin
Rusya’nın meşhur muhalif liderlerinden. 41 yaşında. Şubatta hapishanede ‘ölen’ muhalif lider Aleksey Navalni ve 2015’te öldürülen Boris Nemtsov’la aynı çizgide.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra ülkede kalıp konuşmak gerektiğini düşündüğü için Rusya’dan ayrılmadı: “Rusya’da savaş karşıtı bir ses olmalıydı.”
Rusya’daki diğer 12 tutuklu şunlardı:
- Oleg Orlov (İnsan hakları savunucusu)
- Saşa Skoçilenko (savaş karşıtı sanatçı)
- Vladimir Kara-Murza (muhalif siyasetçi ve aktivist)
- Rico Krieger (Belarus’ta ölüm cezasına çarptırılmıştı. Gerekçe, Ukrayna istihbaratına yardımdı)
- Andrei Pivovarov (Rus muhalif siyasetçi)
- Patrick Schöbel (Uyuşturucu kaçakçılığı suçlamasıyla tutukluydu)
- Kevin Lik (19 yaşında, ‘vatan hainliği’ suçlamasıyla tutuklandı)
- Dieter (Demuri) Voronin (siyaset bilimci, ‘vatan hainliği’nden 13 yıl üç ay hapis cezasına çarptırıldı)
- German Moyzhes (‘Vatan hainliği’yle suçlanmıştı, mahkemesi sürüyordu)
- Ksenia Fadeyeva (hapishanede ‘ölen’ Navalny’nin çalışma arkadaşı)
- Liliya Çanişeva (Navalni’nin çalışma arkadaşı)
- Vadim Ostanin (Navalni’nin çalışma arkadaşı)
Rusya’ya geri dönen tutuklular
Vadim Krasikov
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in takastaki ilk talebiydi. 2019’da Almanya’nın başkenti Berlin’deki bir parkta, gündüz vakti, Çeçen sürgünü Zelimhan Hangoşvili’yi silahla öldürmüştü.
Berlin mahkemesi, suikastı ‘devlet emriyle işlenen cinayet’ diye nitelendirmişti. Nitekim Putin, geçen aylarda Krasikov için “Vatanseverlik güdüsüyle bir haydutu ortadan kaldırdı” demişti.
Artem Dultsev and Anna Dultseva
Bu ‘yasadışı’ ikili, uzun süreli görevler için onlarca yıl boyunca yurt dışında kalarak yabancı gibi davranan gizli Rus casuslarıydı. Slovenya’da Arjantinli bir çift gibi davranarak Avrupa genelinde Rus istihbaratı için görevler yürütüyorlardı.
The Guardian’ın aktardığına göre 2022’de tutuklandıklarında ofislerinde o kadar çok nakit para bulundu ki ‘saymak saatlerce sürdü.’
Mihail Mikuşin
‘José Assis Giammaria’ isimli Brezilya kimliğiyle Norveç’te tutuklandı. Üstelik Kuzey Norveç’te bir üniversitede araştırmacı olarak çalışıyor, hibrit güvenlik tehditlerini inceliyordu. Mahkemesi eylüldeydi.
Rusya’ya dönen diğer tutuklular şunlar:
- Vladislav Kiyuşin (işadamı)
- Roman Seleznev (Rus milletvekilinin oğlu, ‘bilgisayar korsancılığı’ suçlamasıyla ABD’de 22 yıl hapse çarptırıldı)
- Vadim Konoşçenok (Batı’dan milyonlarca dolarlık askeri teçhizatı yasadışı yollarla temin edip Rusya’ya göndermekle suçlandı)
- Pablo González/Pavel Rubtsov (‘Rus casusu’ suçlamasıyla Polonya’da tutuklanan gazeteci)
