Plasebo etkisinin ‘kötü ikizi’ nosebo etkisine daha yakından bakalım.
‘Biraz acıyabilir ama hemen geçecek‘
COVİD-19 aşısı olmadan önce muhtemelen çoğumuz buna benzer sözler duymuştuk. Beklenen sıkıntının ardından hemşire veya doktor muhtemelen bize aşının olası yan etkileri hakkında bir şeyler anlattı. Hemşirenin ön uyarısı oldukça spesifikti: “Bundan yaklaşık 12 saat sonra kolunuzda bir ağrı veya grip belirtileri hissedebilirsiniz. Ama endişelenmeyin.”
Ve tam da dedikleri gibi oldu; 12 saat sonra semptomlar ortaya çıktı.
Nosebo etkisi nedir?
Covid-19 aşısını alan kişilerin tahminen yüzde 30’u kötü yan etkiler de bildirdi. Daha da kötüsü, kendini gerçekleştiren bir kehanet gibi, klinisyenlerin kullandığı kelimeler de bu zararın bir kısmına neden olmuş olabilir. Elbette doktorlar ve hemşireler kasıtlı olarak hastalara zarar vermek için yola çıkmıyorlar, bundan çok uzaklar. Hastaların tam olarak bilgilendirildiğinden emin olmak istiyorlar. Ancak araştırmanın da gösterdiği gibi, onların sözleri, farkında olmadan işleyen psikolojik bir olgunun etkilerini istemeden artırabilir. Bu olguya ‘nosebo etkisi’ denir.
Plasebo etkisinin ‘kötü ikizi’ olarak nitelendirilen nosebo etkisi, olumsuz beklentilerden kaynaklanan zararlardır. Plasebo etkileri daha iyi hissetmeyi beklediğimizde ve bunun sonucunda da hissettiğimizde ortaya çıkan faydalı sonuçlar iken nosebo etkileri daha kötü hissetmeyi beklediğimizde ortaya çıkanlardır.
2022’de plasebo araştırmacısı Julia Haas, Covid aşısı klinik deney verilerinin incelemesine öncülük etti ve nosebo fenomeninin, aşılarla ilişkili yan etkilerin dörtte üçünden sorumlu olabileceği sonucuna vardı.
Covid-19’un ötesinde giderek artan sayıda araştırma, nosebo etkilerinin tıpta yaygın olabileceğini ve klinisyenlerin sözlü önerilerinin gerçekten önemli olduğunu gösteriyor. 2004’deki deneysel bir çalışmada, radyoloji profesörü Dr. Elvira Lang ve meslektaşları, hastaları bir müdahalenin ardından acı veren veya istenmeyen deneyimler konusunda uyarmanın, hatta onlara sempati duymanın ağrı ve kaygıyı artırdığını buldu.
Sonuçta bilgi güçtür ama kelimelerin önemli olduğunu hatırlamak da aynı derecede önemlidir.
