4 – HSYK krizi nasıl başladı?
17 Aralık rüşvet operasyonunu etkisiz kılmak isteyen AKP hükümeti – soruşturmayı yürüten savcı ve polisleri görevden almak/başka yerlere sürmek dışında – bir hamle daha yaptı: Adli Kolluk Yönetmeliği’ni savcı ve polislerin herhangi bir soruşturma veya operasyon başlatmadan önce amirlerinden (emniyet müdürü, vali vb.) izin almalarını zorunlu kılacak biçimde değiştirmek.
HSYK öngörülen değişikliği ve yolsuzluk soruşturmasını başlatan savcılardan Muammer Akkaş’a dosyadan el çektirilmesine tepki olarak, 26 Aralık 2013’de bir bildiri yayımladı.
22 üyeden 13’ünün imzasını taşıyan ve yargı bağımsızlığından dem vurulan bildiride, “’Yeni Adli Kolluk Yönetmeliği Anayasa’ya aykırı. Adli Kolluk, savcıların emirlerini yerine getirmekle yükümlüdür. Yönetenlerin yargı tarafından denetlenmesi hukukun gereğidir” denildi.
Hükümet misliyle karşılık verdi:
Başbakan Tayyip Erdoğan da Akkaş’ı ‘vatan haini’ ilan etmekle kalmadı, HSYK için de topu yine millete attı. Erdoğan şöyle diyordu: “Ben buradan suç duyurusunda bulunuyorum. HSYK da suç işledi. Onlar o davanın sürdüğü esnada kalkıp açıklama yapıyorlar. Bu HSYK’yı kim yargılayacak? Söyleyeyim bunu millet yargılayacak. Yetkim olsa HSYK’yı ben yargılarım.”
Hükümet Sözcüsü Bülent Arınç, açıklamanın yargıya doğrudan müdahale olduğunu savundu. Adalet Bakanı Bekir Bozdağ, “Bilgim, onayım olmadan açıklama üzüntü vericidir. Bu Anayasa’nın açıkça ihlalidir” diyordu.
Bozdağ, HSYK Kanunu’nun 7. maddesine dayanarak kuruma kamuoyuna açıklama yasağı da getirdi. Daha sonra göreceğimiz üzere bu yasak ‘delinecekti’.
Ve nihayet hükümet HSYK ve Adalet Akademisi’nin yapısında köklü değişiklikler öngören 52 maddelik bir kanun teklifi hazırladı.
5. HSYK değişiklikleri neleri kapsıyor?
Aslında manidar olan 2010 referandumunda halkoyuyla değiştirilen HSYK’nın yapısının şimdi -yolsuzluk operasyonunun ertesinde -bu derece üstten bir hamleyle düzenlenmesi. Düzenleme, şöyle bir yapı öngörüyor HSYK için:
– Dört yıl önce seçimle gelen 22 HSYK üyesi yeniden seçilecek. Bakan, hangi HSYK üyesinin hangi dairede görev yapacağını kendisi belirleyecek.
– HSYK’daki daire başkanlarını, daireler kendi içlerinde seçiyordu. Şimdi bakanın işaret edeceği iki adaydan birini HSYK Genel Kurulu seçecek. Yasak kalktığı için artık müsteşar üç daireden birine başkan olabilecek. Teklifle HSYK’da ‘asıl’ ve ‘tamamlayıcı’ diye yeni bir üyelik modeli gelecek. Kimin asıl, kimin tamamlayıcı üye olacağını ise bakan belirleyecek.
– Teftiş kurulu başkanı, genel sekreter ve genel sekreter yardımcıları bakan tarafından yeniden belirlenecek. Teftiş kurulu başkanlığı doğrudan bakana bağlı olacak. HSYK’da görev yapacak tetkik hâkimlerini de bakan seçecek. Kurul’a nakden ve açıktan atanacak personelde de bakan yetkili.
– HSYK Genel Kurulu, daire kararlarına yapılan itirazları karara bağlayamayacak. Dairelerin hangi işlere bakacağına artık bakan karar verecek. Bakan, gelen dosyayı istediği daireye sevk edebilecek.
– Anayasa Mahkemesi’nin anayasaya aykırı diye iptal ettiği düzenleme yeniden getirildi. HSYK’ya üye seçiminde Danıştay, Yargıtay ve ilk derece mahkemelerindeki seçimlerde her yargı mensubu aday sayısı kadar kişiye oy verebiliyordu. Ancak değişiklikle artık sadece bir adaya oy verilebilecek.
– HSYK üyeleri hakkındaki disiplin işlemlerini artık HSYK Genel Kurulu yerine Adalet Bakanı tek başına yürütecek ve karara bağlayacak. HSYK üyelerinin adli suçlarıyla ilgili soruşturma ve dava açılması izinlerini de yine bakan verecek.
Sonuç olarak yeni yapı adalet bakanına, dolayısıyla yürütmeye kelimenin tam anlamıyla olağanüstü yetkiler sağlıyor.
Türkiye Adalet Akademisi de değişikliklerden nasibini alacak. Akademi’nin başkanı da yapısı da kökten değişecek. Türkiye Adalet Akademisi’nin başkanını, yardımcılarını ve daire başkanlarını 10 gün içinde bakan atayacak. Eğitimler konusunda hükümetin belirleyiciliği esas olacak.
6. ‘Yeni dizayn’ karşısında HSYK’nın tepkisi ne oldu?
Bekir Bozdağ’ın, “HSYK’nın açıklama yapma yetkisi yok” demecine rağmen HSYK kendi yapısında değişiklik öngören düzenlemeyle ilgili olarak tam 66 sayfalık bir açıklama yapmıştı.
Kurumsal bir açıklama olmayan yazı, HSYK Başkanvekili Ahmet Hamsici’nin imzasıyla yayınlandı.
AKP’nin HSYK ile ilgili değişiklik teklifininin ağır bir dille eleştirildiği açıklamada Kurul’un adeta adalet bakanı emrinde, bakanın iradesi dışında irade kullanamayan bir kamu kurumuna dönüştürülmek istendiği belirtildi. Seçimle gelen üyelerin de bakanın emrinde, bakanın izni dışında karar alamayacak konuma getirildiğini savunan Hamsici, değişikliklerin Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ve 159. maddesindeki mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatına aykırı olduğunu kaydetti.
