Sahte olduğu bir televizyon programında anlaşılan ‘Marc Chagall tablosu’nun ‘yakılarak imha edilmesi’ne karar verilirse ne olur?
Ya tabloyu orijinal sanıp satın alan işadamının 100 bi sterlinine (yaklaşık 380 bin TL) ne demeli?
Rus sanat simsarına güvenmişti
‘Nü’ isimli suluboya tablonun sahte olduğu, BBC’nin ‘Sahte mi, Servet mi? (Fake or Fortune)’ programında ortaya çıktı. İngiliz işadamı Martin Lang, değerleneceği varsayımıyla 1992’de yatırım amaçlı aldığı tabloyla programa gönüllü oldu.
Lang kendinden emindi; zira resim sanatında modernizmin öncülerinden sayılan Rus-Fransız ressam Chagall’a atfedilen tabloyu, büyük bir müzayede evi için çalışan Rus bir sanat simsarına güvenerek almıştı.
Dahası, tablodan hem Chagall’ın yakın dostu, hem de Sovyet sanatı uzmanı bir kişinin Sovyetler döneminde yazdığı kitapta da söz ediliyordu. Tablo 1909-10 yıllarına tarihlendirilmişti.
Mavi ve yeşili fazla ‘modern’
Fakat ‘evdeki hesap çarşıya uymadı’. BBC’nin uzmanlarının analizinde, tabloda kullanılan mavi ve yeşil pigmentlerin yaklaşık 20 yıl sonra, 1930’larda geliştirilen boyalara ait olduğu ortaya çıktı. Üstelik tablo, Sovyetler döneminde yayımlanan kitabın sonraki baskılarından çıkarılmıştı.
Kontratta ‘kanun’ denince…
Bu tespitler üzerine ‘Nü’, bir tablonun gerçek Chagall olup olmadığını kesin biçimde ilan etme yetkisi bulunan tek kuruma, yani Paris’teki Chagall Komitesi’ne gönderildi. Lang, tabloyu Chagall’ın iki torununun başkanlığını yaptığı komiteye teslim etmeden şu kontratı da imzaladı: “Gerçek olmadığı ortaya çıkarsa, Chagall’ın varisleri tabloya el konulmasını ve/veya kanunların gerektirdiği diğer önlemlerin alınmasını talep edebilir.” Ve Komite incelemesinin sonucu, BBC’ninkinden farklı çıkmadı: Tablo gerçekten de sahteydi.
‘Sahte tablolar gözü eğitir’
Fransa’da eski bir yasaya göre, sahte olduğu ortaya çıkan tablolar bir yargıcın önünde yakılarak imha ediliyor. Lang’ın, tablonun yakılması yerine arkasına ‘sahte’ damgası vurulması önerisi de reddedildi.
Tablonun yakılması beklenirken, karar tartışma yarattı. BBC’nin programına katkı sağlayan sanat tarihçisi Philip Mould, “Bu önlem barbarca. Sahte tablolar, gerçek olanları anlaması için gözü eğitmekte kullanılır” dedi.
Lang ise “Sahtecilikle mücadele etmek istediklerini söylüyorlar ama bu karar yüzünden benim gibi dürüst insanlar seslerini çıkartmaktan kaçınacak” diye yakındı. Lang, sonradan tablonun gerçek olduğunun anlaşılması haline 100 bin sterlinini geri isteyeceğini de söyledi.
Miro zannedilen iki tablo da yakılmıştı
Fransa’da, Joan Miro imzası bulunan fakat sahte olduğu anlaşılan iki tablo da aynı yasa gerekçe gösterilerek yakılmıştı. Sahipleri, tabloları kurtarmak için açtıkları davayı kaybetmişti.
