Türkiye Psikiyatri Derneği’ne (TPD) göre okullardaki şiddet yapısal eşitsizliklerin, çözülen kamusal hizmetlerin, kapsanamayan çocuk ruhsal dürtülerinin ve şiddet normalleştiren kültürel mesajların bütünleşik bir belirtisi.
Erken uyarı işaretlerinin fark edilmesi, ağır şiddet olaylarının önlenmesine yardımcı olabilir.
Dernek haziranda Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’taki okullarda meydana gelen şiddet olayları üzerine TBMM’de kurulan meclis araştırması komisyonuna bir rapor hazırladı. Dernek başkanı Prof. Dr. Selçuk Candansayar’ın 30 Haziran’da komisyonda sunduğu rapor, soruna çok yönlü bakıyor.
‘Psikiyatrik önlemler çözüm için yetmez’
Raporda, okul şiddetinin, ne bireysel psikiyatrik patolojinin ne de ahlaki çöküşün ürünü olduğu söylendi. Okul kapılarına metal dedektör ya da silahlı güvenlik görevlisi koyarak ya da çocukları kısa muayenelerle ilaçlara yönlendirerek bu sorunun üstesinden gelinemeyeceği belirtilen raporda, “Psikiyatristler ve ruh sağlığı çalışanları çözüm süreçlerine katkı vermeye hazır. Ancak okul şiddeti psikiyatrik önlemlerle çözülemez. Bu, önce üzerinde uzlaşılması gereken temel bir gerçek” dendi.
Raporda, yapısal eşitsizlikleri ele alan, kamusal hizmetleri güçlendiren, çocuğu çevresiyle birlikte gören ve onarıcı bir anlayışa dayanan bütüncül bir halk sağlığı politikası gerektiği vurgulandı.
Erken uyarı işaretlerine dikkat
Araştırmalara göre ağır şiddet eylemlerinin büyük çoğunluğu uzun süreli bir birikimin ve sinyal verme sürecinin ürünü. Okul personeli bu sinyalleri yakalayabilen en stratejik özneler.
TPD raporunda aşağıdaki erken uyarı işaretlerine dikkat çekti:
- Sosyal İzolasyon ve Yabancılaşma: Akran grubundan radikal kopuş; güvenilir bir yetişkinle ilişkinin tamamen sona ermesi.
- Zorbalık Örüntüsü: Hem mağdur hem fail konumunda sistematik akran zorbalığı öyküsü.
- Söylemsel Radikalleşme: Akran, öğretmen ya da okul bütününe yönelik doğrudan veya örtük tehdit ve intikam beyanları; yazılı ödevlerde, sosyal medyada yıkım temalarının yoğunlaşması.
- Geçmiş Şiddet Olaylarının İkonlaştırılması: Kitlesel saldırıların faillerine hayranlık, bu olayların romantize edilmesi.
- Akademik ve İşlevsel Çöküş: Açıklanamayan ani ders başarısı düşüşü, artan devamsızlık.
- Duygulanımda Uç Değişimler: Küntlük, aşırı öfke patlamaları ya da orantısız tepkiler; öz bakımda belirgin azalma.
- Beden Dilinde Disosiyasyon ya da Aşırı Teyakkuz: Gerçeklikten kopma ya da sürekli tetikte olma.
Dernek bu işaretlerin çocuğun damgalaması için değil, destek ihtiyacının belirlenmesi için kullanılması gerektiğini hatırlattı. Birden fazla işaretin birlikte görülmesininse, uzman değerlendirmesi için başvuruyu zorunlu kıldığı vurgulandı.
Hala Ruh Sağlığı Kanunu bekleniyor
Dernek yapılması gereken öncelikli düzenlemeleriyse şöyle sıraladı:
* Ruh Sağlığı Kanunu çıkarılmalı: TPD 2010’lu yıllardan bu yana Ruh Sağlığı yasası için çalışma yapıyor, TBMM ve ilgili bakanlıklara sunuyor. Bu kanun; her okula tam zamanlı klinik psikolog veya psikososyal destek uzmanı istihdamını, çocuk psikiyatristlerinin bölgesel denetim ve danışmanlık sorumluluklarını, ulusal okul ruh sağlığı tarama programlarını ve muhtaç öğrenciler için ücretsiz psikoterapi hakkını güvence altına almalı.
* Akran zorbalığıyla mücadele edilmeli: Hem fiziksel hem siber zorbalığı kapsayan, okullara açık yükümlülükler ve izleme mekanizmaları öngören bağımsız bir yasal çerçeve oluşturulmalı. Müdahale yaklaşımı; yalnızca cezalandırıcı değil, onarıcı adalet ve psikososyal rehabilitasyon ilkelerini esas almalı.
* Dijital ortamda çocuk koruma düzenlemeleri getirilmeli: Dijital platformlara çocuklara yönelik önerilen içerik algoritmalarında bağımsız denetim yükümlülüğü getirilmeli. Nefret söylemi, şiddet içeriği ve radikalleşmeyi besleyen materyaller için çocuk hakları odaklı, teknik doğrulama destekli yaş filtreleme sistemleri zorunlu hâle getirilmeli. Okullarda ve aile destek programlarında medya okuryazarlığı eğitimleri müfredatla entegre edilmeli.
* Çocuk ruh sağlığı altyapısına insan kaynakları yatırımı yapılmalı: Dezavantajlı bölgelerde çocuk ve ergen psikiyatristi ile klinik psikolog kadroları ivedilikle artırılmalı; bölgesel çalışmayı özendiren finansal teşvik mekanizmaları oluşturulmalı.
Çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanlık eğitimi kontenjanları ulusal ihtiyacı karşılayacak düzeye çıkarılmalı.
* Entegre erken uyarı ve risk yönetim sistemi kurulmalı: Eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler kurumları arasında veri paylaşımına olanak tanıyan, bireysel gizlilik ve damgalamayı önleyici etik güvencelerle donatılmış entegre bir erken uyarı sistemi kurulmalı. Risk durumunda kurumlar arası hızlı yanıt protokolleri yasal zemine oturtulmalı.
* Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK) güçlendirilmeli: Mevcut ÇKK uygulamalarındaki bürokratik gecikmeler giderilmeli. Risk altındaki çocukların okul kanalıyla tespit, bildirme ve koruma altına alınması yasal sorumluluk olarak tanımlanmalı. Sosyal hizmet uzmanlarının okul ekiplerine sistematik biçimde entegre edilmeli.
