Şeyh Sait isyanı, ülkedeki etnik çoğulculuğu kabullenen eşit vatandaşlığa dayalı bir toplum kurulmasını engelleyecektir. Azınlıklara duyulan öfke, kuşkuculuk ve yeni seçkinlerin etnik milliyetçiliği nedeniyle laiklik ilkesi tüm din ve mezheplere eşit uzaklıkta kalma şeklinde uygulanmayacaktır.
Gene de yeni devletin yönetiminin ve idari felsefesinin dini temelli olmaması, laiklik idealinin korunması, Cumhuriyet’in eğitim sisteminin işleyişine, Cumhuriyet vatandaşlarının şekillenmesine olumlu bir katkı yapmıştır. Cumhuriyet bu şekilde modern vatandaşlar da yetiştirmiştir.
Bu yapılanlar dünyadaki diğer ulus kurma projeleriyle karşılaştırıldığında ortada şaşılacak bir durum da yoktur. Ulus-devlet kurma projeleri, toplumu tektipleştirme projeleridir ve şiddet gerektirirler.
Hem ulusun şekillenmesi hem de devletin merkezi otoritesinin kabul ettirilmesi için uygulanan kurucu şiddet, Cumhuriyet’in ilk dönemlerine damgasını vurmuştur.
Cumhuriyet’in eleştirilecek tarafı, yönetici seçkinlerinin kuruluşun özel şartlarına göre oluşturulmuş yapıları, vatandaşları arasında din ve mezhebe yahut etnik aidiyete göre yapılan ayrımcılığı bu dönem sürdükten sonra da devam ettirmeleridir.
