MESUDE ERŞAN
@mesudersan
mesudeersan@diken.com.tr
Türkiye’de satışı yasak olan kullan-at e-sigara ‘puff bar’ çocukların cebine kadar girdi. Her renkte, dijital bellek, fosforlu kalem, silgiye benzetilen ve küçük ebatlarda üretilen puff bar’ı çocuklar ve ergenler ailelerinden, öğretmenlerinden kolayca saklayabiliyor.
Yeni yayınlanan bir araştırmaya göre, ülkede puff bar satan 65 ticari internet sitesi bulunuyor.
Türk Toraks Derneği, Sağlığa Evet Derneği ve Marmara Üniversitesi öğretim üyelerinin, ‘Puff Bar Türkiye’de Yeni Tehdit’ başlıklı ortak çalışması Türk Toraks Derneği 26’ıncı yıllık kongresinde bildiri olarak sunuldu.
Çalışmaya göre Türkiye’de tüm e-sigaralar gibi puff bar’lar da satışı yasak olmasına rağmen internet üzerinden aleni şekilde satılıyor.
Endüstri yasakları yeni ürünlerle deliyor
Düz paket uygulamasıyla sigara tüketimini azaltmayı hedefleyen başta Sağlık Bakanlığı olmak üzere bakanlıklar her türlü pazarlama stratejisi uygulayan e-sigara satıcılarına göz yumuyor. Puff barların diğer e-sigaralardan temel farkı, tüketici profili olarak çocukları, ergenleri ve gençleri hedeflemesi.
ABD başta olmak üzere pek çok ülkede, özellikle gençler arasında yaygın olan aromalı kapalı sistem kartuşlu e-sigaralar (örneğin JUUL) Şubat 2020’de, ABD Gıda ve İlaç İdaresi( (FDA) tarafından, tütün ve mentol aromaları içerenler hariç yasaklanmıştı.
Endüstri bunun üzerine, tek kullanımlık puff bar gibi ürünler çıkardı. Bunlar 20 mg-50 mg aralığında nikotin seviyeleri olan nikotin tuzu ve tatlandırıcı içeren sıvıyla, tıbbi kullanıma uygun ıslatılmış pamuk ihtiva eden ve pille sıvı ürünü buhar haline getiren tek kullanımlık elektronik sigaralar.
39 marka, 772 çeşidiyle Türkiye’de
Endüstriyi takip eden ve sürekli uyarılar yapan uzmanların öngörüsü haklı çıktı ve ürünler kısa zamanda Türkiye’ye girdi.
Söz konusu araştırmaya göre söz konusu 65 e-ticaret sitelerinde, 39 farklı puff bar markasının toplam 772 farklı çeşidi satılıyor. Puff bar 300 ila 15 bin çekimlik tasarımlarda ve farklı aromalarla pazarlanıyor.
Ayrıca puff bar e-ticaret sitelerinin yüzde 93,8’inde 18 yaş uyarısı yok. Yüzde 61,5’inde ‘sağlıklı olduğu’ vurgusu yer alıyor, yüzde 61,5’inde elektronik sigara, elektronik sigara likiti ve sarf malzemesi satılıyor.
Öte yandan puff barlar sadece internet üzerinden satılmıyor. Tütün satış noktalarından da ulaşmak mümkün.
Bir başka araştırmaya göre geçtiğimiz yıl işletmelerin yüzde 65,3’ ünde e-sigara, puff bar, nargile tütünü açıktan satılmaya başlandı. Tütün ürünleri satış noktalarında yasa ihlalleri 2015-2022 yılları arasında belirgin şekilde arttı.
Puff barların fiyatları 270 ile 550 lira arasında değişiyor. Sosyo ekonomik düzeyi daha yüksek ailelerin çocukları alıyor.
Elektronik nargile gibi
Çıkardığı yoğun duman nedeniyle ‘elektronik nargile’ye de benzetilen puff barlar, yüksek dozda nikotin içeriyor. ‘Teknolojik, daha sağlıklı, zararsız, yenilikçi, hafif ve özel tatlar’ olarak pazarlanan, 20’den fazla aroması olan puff barlar iddia edildiği gibi ‘masum’ değil.
Bildiride, puff barların çocuklar ve ergenlerde nikotin bağımlılığı için giriş kapısı olduğu vurgulandı.
Sağlığı Evet Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Osman Elbek, ulaşılması çok kolay elektronik tütün ürünlerinin satışının her şekilde engellenmesi ve mevcut yasağın denetlenmesi gerektiğini söyledi.
Çocuklar ve ergenlerde yüksek nikotin bağımlılığı için giriş kapısı oluşturan bu ürünlerin piyasaya sunumu gelecek nesillerin sağlığı için son derece tehlikeli olduğunu vurgulayan Elbek, şunları dedi: “Bir zarar azaltma yöntemi olarak ülkemizde e-sigaranın yasallaşmasını engellemek için tüm önlemler alınmalı. Çocuklar ve ergenlerde yüksek nikotin bağımlılığı için giriş kapısı olan ürünlerin piyasaya sunumu gelecek nesillerin sağlığı için son derece tehlikeli. Puff bar gibi nikotin oranı çok yüksek olan ve ruhsatsız ürünün internet satışı yasaklanmalı. Çok hızlı yayılıyor.”
Endüstri ülkeleri zorluyor
Diğer tüm e-sigaralar gibi puff barlar da ‘Duman çıkarmıyor. Çıkan buhar’ iddiasıyla pazarlanıyor.
E-Tütün şirketlerin kendi kurdukları vakıfların bile ‘Dumansız hava sahasına evet’ dediklerini belirten Elbek, şunları söyledi: “Kendi ürünlerinin duman çıkarmadığını öne sürdükleri için dumansız hava sahalarını desteklerini söylüyorlar. Endüstri, bu ürünleri sigara bırakmanın bir parçası olarak sunmaya çalışıyor. Ne yazık ki İngiltere bilim heyeti endüstrinin bu iddialarını kabul etti. Dünya Sağlık Örgütü ve diğer ülkelerse bunun karşısında. Çıkan buhar değil, duman. İçinde, propilen glikol, gliserol, etilen alkol, sigarada bulunan nitrozaminler (en büyük kanserojen grup), formaldehit, asetaldehit var.”
Elbek son yıllarda yapılan araştırmalarla e-sigaralarda ağır metaller de saptandığını söyledi: “Civa, kurşun, nikel, kroma rastlandı.”
Endüstrinin önemli iddiaları arasında, e-sigaraların nikotinsiz olduğu var. FDA ABD’deki tüm tüm e-sigaraları analiz etti. Az veya çok hepsinde nikotin buldu. Elbek, “Gençlere hitap etmek için aroma koyuyorlar. Böylece ‘eski nesillerin’ içtiği sigaranın kötü kokusundan arındırıyor, daha ferah, temiz olduğunu iddia ediyorlar” diye konuştu.
E-sigara da kanser yapar
E-sigaraların kanser yapıcı özelliği net. Vücudun ilk savunma hücreleri olan makrofajların çalışmasını bozuyorlar.
Elbek, “O yüzden e-sigara içenler, içmeyenlere oranda daha fazla zatürre oluyorlar. Her türlü üst solunum yolu enfeksiyonuna yakalanıyorlar. Oksidatif mekanizmayı tetikliyor. Oksidadif hasar, akciğer, kalp, böbrek gibi pek çok organı bozuyor” diye konuştu.
Yine endüstrinin savunduğu önemli iddialardan biri e-sigaraların pasif içiciliğe yol açmadığı.
Ancak araştırmalar bu tezi de çürüttü: “Sigarayla eşit oranda pasif maruziyete yol açıyor. Giderek daha fazla sayıda patladıklarını ve yanıklara yol açtığını biliyoruz. EVALI (e-sigaraya bağlı akciğer hasarı) hastalığına da sebep oluyor.”
