Güneş altında park edilen bir aracın iç sıcaklığı ilk 10 dakika içinde yaklaşık 7 ila 11 derece yükselebiliyor. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Şervan Gökhan, çocukların hiçbir koşulda arabalarda yalnız bırakılmaması gerektiği konusunda uyardı.
Sıcaklarda arabalarda bırakılan ve hatta unutulan çocukların ölüm haberleri farklı coğrafyalar ve Türkiye’den hemen her yaz geliyor. Son olarak Mardin’de kapısı açık bırakılan bir otomobile giren ve uyuyakalan dört yaşındaki Muhammed Aras hayatını kaybetti.
Gökhan’ın verdiği bilgiye göre dış ortam sıcaklığı, güneş ışınımı ve nem gibi faktörlere bağlı olarak değişse de araç içi sıcaklık kısa sürede kritik seviyelere ulaşabiliyor. Yetişkin bir kişi kapıyı açabilir, camı indirebilir, yardım isteyebilir ya da dışarı çıkabilir. Ancak küçük çocuk bunların hiçbirini yapamaz.
Gölge ya da aralık cam riski ortadan kaldırmaz
Aşırı sıcaklarda araçlarda geçen birkaç dakikanın bile geri dönüşü olmayan sonuçları olabileceğini belirten Gökhan, şunları söyledi:
“Birçok çalışmanın da gösterdiği gibi araç içi sıcaklıklar sanıldığından çok daha hızlı yükseliyor ve çocuklar fizyolojik özellikleri nedeniyle yetişkinlere kıyasla çok daha kısa sürede hayati tehlikeyle karşı karşıya kalıyor.
Camların aralık bırakılması veya aracın gölgede park edilmesi bu riski ortadan kaldırmıyor, yalnızca sıcaklık artışını sınırlı ölçüde yavaşlatıyor.”
Çocukların fizyolojisi ve vücut özellikleri erişkinlerden farklı. Vücut yüzey alanları, ağırlıklarına oranla yetişkinlerden daha büyük olduğu için çevreden gelen ısıyı çok daha hızlı emiyorlar. 10 kilogramlık bir çocuğun yüzey alanı/kütle oranı, 70 kilogramlık bir yetişkininkinden belirgin şekilde yüksek. Bu nedenle aynı sıcak araç içinde çocuk, aynı sürede daha fazla ısı yükü kazanıyor.
‘Sadece birkaç dakika’ düşüncesi büyük yanılgı
Aynı zamanda vücut sıcaklığını düzenleyen termoregülasyon sistemi henüz erişkinler kadar gelişmiş değil. Bu nedenle çocukların sıcaklığı algılama, ısıyı uzaklaştırma, damarları genişletme yanıtlarının daha yavaş olduğunu vurgulayan Gökhan şöyle devam etti:
“Bunun yanında çocukların terleme kapasitesi daha düşük olduğu için vücutlarını buharlaşma yoluyla yeterince soğutamıyorlar.
Kan dolaşımı rezervlerinin daha sınırlı olması, sıcaklığın deriden uzaklaştırılmasını zorlaştırırken, sıvı kaybı da çok daha hızlı gelişiyor.
Kilogram başına metabolizmalarının daha yüksek olması ise dışarıdan aldıkları ısıya ek olarak içeride daha fazla metabolik ısı üretmelerine neden oluyor.
Bu fizyolojik özelliklerin birleşmesi sonucunda çocuklarda çekirdek vücut sıcaklığı yetişkinlere göre çok daha hızlı yükseliyor ve sıcak çarpması riski belirgin şekilde artıyor.
Çocuk güvenliği konusunda çalışan uluslararası kuruluşların da belirttiği gibi, ‘sadece birkaç dakika’ düşüncesi maalesef en büyük yanılgılardan biri…”
Vakit kaybetmeden 112’yi arayın
Sıcak çarpmasının ilk belirtileri arasında bilinç bulanıklığı, aşırı halsizlik, hızlı nabız, hızlı solunum, baş ağrısı, kas krampları ve çok sıcak cilt bulunuyor. İlerleyen vakalarda bilinç kaybı, nöbet ve çoklu organ yetmezliği gelişebiliyor. Tedavi geciktiğinde beyin, böbrek ve karaciğer gibi hayati organlarda kalıcı hasar oluşabiliyor.
Gökhan, sıcak çarpması şüphesi oluştuğunda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini hatırlattı. Profesör, sağlık ekipleri gelene kadar yapılması gerekenleri şöyle sıraladı:
* Çocuğu serin bir ortama alın,
* Fazla giysilerini çıkarın,
* Boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerine soğuk ve ıslak bez uygulayın,
* Mümkünse fan veya hava akımıyla aktif olarak soğutmaya çalışın.
Arabada unutulabiliyorlar
Diğer yandan arka koltukta uyuyup kalan ya da sessizce oturan bebekler bazen unutulabiliyor. Amerikan Pediatri Akademisi bunun önüne geçmek için şu önerilerde bulunuyor:
* Arabayı kilitlemeden ve uzaklaşmadan önce her zaman arka koltuğu kontrol edin ve tüm çocukların arabadan çıktığından emin olun,
* Sürüş sırasında dikkatinizi dağıtacak şeylerden, özellikle cep telefonu kullanmaktan kaçının,
* Günlük rutininizde bir değişiklik olduğunda (örneğin çocuğunuzu başka biri götürüyorsa ya da farklı bir güzergâh kullanıyorsanız) özellikle dikkatli olun,
* Çocuğunuz 10 dakikadan fazla gecikirse, çocuk bakıcınızdan sizi aramasını isteyin,
* Çocuğunuzu başka biri götürüyorsa, her zaman güvenli bir şekilde vardığından emin olun,
* Cep telefonunuzu, sırt çantanızı veya cüzdanınızı arka koltuğa koyun. Bu, varış noktanıza ulaştığınızda arka koltuğu kontrol etmeyi hatırlamanıza yardımcı olabilir,
Park halindeki arabanızı kilitli tutun
* Park halindeyken arabanızı kilitli tutun, böylece etrafta kimse yokken meraklı bir çocuğun içeri girmesini önleyebilirsiniz. Sıcakta arabalardaki ölümlerin dörtte biri, çocuğun yanlışlıkla kendini arabanın içine kilitlemesiyle oluyor,
* Çocukların araba anahtarlarına kolayca ulaşamayacağından emin olun,
* Arka katlanır koltukları kapalı tutarak, çocuğun araç içinden bagaja geçmesini engelleyin,
* Çocuklara arabaların oyun oynamak için güvenli yerler olmadığını öğretin. Onlara arabaların, özellikle de bagajlarının, saklambaç gibi oyunlar için kullanılmaması gerektiğini hatırlatın.
