MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Yılbaşı öncesi alkol zehirlenmesi vakaları yine arttı. Sadece İstanbul’da bir buçuk ayda sahte içkiden 73 kişi zehirlendi, 37 kişiyse öldü. Türkiye Avrupa’da en az alkol tüketen ülke olsa da metil alkol zehirlenmesi neredeyse salgın boyutlarında.
Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) verilerine göre Avrupa’da alkollü içkinin en pahalı olduğu ülkeler sıralamasında Türkiye üçüncü. Alkollü içecekler üzerinde uygulanan çok yüksek vergi artışları ve etil alkol satışlarındaki yasakları kişilerin alkol tüketimini istenen düzeyde azaltmıyor. Alkol tüketenler evde üretime ve alkol servisi olan işletmeler de kaçak kaynaklara yönelebiliyor. 2019 Sayıştay Raporu’na göre altı yıl içinde etil alkol kullanımı yüzde 448 arttı. Evsel kullanım amaçlı etil alkol satışının da yasaklanmasıyla daha kolay bulunan ve zehirli olan metil alkole yönelim arttı.
İçki üretimi aslında etil alkolle (etanol) yapılıyor. Ancak hem daha pahalı hem de satışı yasak. Sahte içki yapımında maliyetleri düşürmek ve daha fazla kazanç elde etmek amacıyla metil alkol (metanol) kullanılıyor. Metil alkol (metanol) odun talaşının damıtılmasıyla elde ediliyor. Sanayide ve denizcilikte çözücü, boya inceltici, teksir makine sıvısı, antifriz, cam temizleyici gibi maddelerin yapımında kullanılıyor.
Alkol içici bile olsanız metil alkol ile etil alkolü renk, koku ya tadıyla ayırt edemezsiniz. Bu ayrım yalnızca laboratuvar şartlarında yapılan analiz yöntemleriyle mümkün.
Bir tatlı kaşığı metil alkol kör edebilir
Metil alkol vücutta formaldehit ve formik aside dönüşüyor. Metil alkol zehirlenmesi formik asit birikimine bağlı kanın pH değerinin asit hale gelmesi sonucu gelişen asidoza bağlı. Metil alkolün çok küçük bir miktarı dahi hayatı tehdit edebiliyor.
Formik asit retinada sinir tahribatı ve buna bağlı olarak körlük yapıyor. Daha ciddi vakalarda ölümle sonuçlanıyor. Metil alkol kan düzeyi 20 mg/dL üstünde toksik kabul ediliyor. 40 mg/dL üstü dozlarda çok ciddi etkiler görülebiliyor, 80-100 mg/dL düzeyi genellikle ölümcül sınır düzeyi kabul ediliyor. Diğer bir deyişle, 4-15 mL (1-3 tatlı kaşığı) metil alkol içilmesi sonucu körlük, 15-100 mL dozda ise ölüm meydana gelebiliyor.
Kesinlikle içecek amaçlı alınmaması gereken bir alkol türünün ülkede salgın düzeyinde tüketilmesini Türk Tabipler Birliği (TTB) “önemli bir halk sağlığı sorunu” olarak değerlendiriyor.
Aslında pek çok ülkede metil alkol zehirlenmeleri yaşanıyor. Ancak Türkiye’de özellikle son yıllarda bu durum bir salgın haline geldi.
DSÖ: Yasaklar, yüksek vergi artışları diğer risklere bakılarak yapılmalı
Yasaklar, yüksek vergi artışları ve engellemeler merdiven altı üretimi tetikliyor. Metil alkol zehirlenmeleri kaçınılmaz oluyor. TTB’ye göre, metil alkol zehirlenmeleri de tüm halk sağlığı sorunları gibi sosyal, siyasal, eğitsel ve ekonomik nedenleri doğru bir şekilde ele alındığında çözülebilir.
Araştırmalar işsizlik, işte yaşanan sorunlar ve geçim güçlükleriyle erkeklerde alkol tüketimi arasında bir ilişki olduğunu gösteriyor.
Çalışmalara göre, altta yatan sosyoekonomik nedenlere müdahale edilmedikçe alkol kötüye kullanımının önüne geçilmesi mümkün değil. Kuzey Amerika’da alkole atfedilebilir ölüm oranlarındaki artışların neredeyse tamamının alt sosyo-ekonomik gruplara ait.
Öte yandan Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), alkolle ilgili yasakların planlanırken ülkelerde kaçak alkol üretim ve satış olanaklarının iyi değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Yasaklar, yüksek vergi artışları ve engellemeler diğer risk etmenleri göz önünde bulundurularak alınmadığında, merdiven altı üretimini tetikliyor. Metil alkol zehirlenmeleri kaçınılmaz oluyor.
Tipide yürüyor gibi etraflarında kar manzarası görebiliyorlar
*Metil alkol, bulantı, kusma, karın ağrısı gibi şikayetlerle başlayan ve görme bozuklukları, sara nöbetleri, tansiyon düşüklüğü, böbrek yetmezliği, bilincin tamamen kaybı (koma) ve ölümle sonuçlanan tablolara yol açabilir. Metil alkol ağız yoluyla alındıktan yaklaşık 1 saat sonra kanda zirve düzeyine ulaşıyor.
*Hafif bir sarhoşluğa yol açma dışında ciddi bir belirti vermez. Asıl problem metil alkol vücutta yıkılırken ortaya çıkan formik asitten kaynaklanıyor. Bu nedenle zehirlenme belirtilerinin görülmesi 12-24 saati bulabiliyor.
*Sahte alkolün tüketim derecesi ne kadar fazla olursa belirtiler de aynı oranda artıyor. Şiddetli karın ağrısı, vücutta istemsiz kas krampları, görmede bozulma, çift görme, sanki tipide yürüyormuş gibi etraflarında kar manzarası görmeye başlayabilirler. Daha ilerleyen durumlarda nöbet, koma ve ölümle sonuçlanabilir.
Evde yapılacak bir şey yok, derhal hastaneye ulaştırılmalı
*Erken müdahale çok önemli olsa da evde uygulanabilecek bir tedavi yöntemi yok. Kusturma ya da yoğurt yedirmenin de faydasız. Kişiyi şüphe duyulduğu anda mutlaka en hızlı şekilde hastaneye ulaştırılmalı.
*Tedavide ilk etapta etil alkol veriliyor. Daha ileriki dönemlerde de diyaliz gibi yöntemlerle toksinlerin etkisi en aza indirilmeye çalışılıyor. Ancak metil alkolün alınmasının üzerinden geçen süre ve miktar, müdahalenin başarısını etkiliyor. Hasta hastaneye ne kadar geç gelirse, zehirlenmeye bağlı vücutta oluşan tahribat o kadar ilerliyor ve geri dönülmez hasarlar oluşuyor.
*Metil alkol, vücutta en çok karaciğerde metabolize ediliyor, daha düşük bir oranda da böbreklerden atılıyor. Karaciğerdeki süreç sırasında oluşan toksik madde sebebiyle vücutta karaciğerde, böbrekte, beyinde, gözde ve sinirler üzerinde ciddi etkiler yaratıyor.
*Gecikmiş hastalarda başarı oranı çok düşük. Hayatta kalsalar da organ hasarlı engellenemiyor. Karaciğer ve böbrek yetmezliği, körlük gelişebilir.
Etil alkol zehirlenmesi de hayati olabilir
*Yüksek miktarda alkolün (sahte olmasa da) kısa sürede tüketilmesiyle etil alkol zehirlenmesi ortaya çıkabilir. Bu da ciddi ve yine hayatı tehdit eden bir tablo. Etil alkol zehirlenmesi de merkezi sinir sistemini etkileyerek bilinç kaybı, solunumun baskılanması ve komaya neden olabilir. Zehirlenmenin ciddiyeti tüketilen alkol miktarı, kişinin vücut ağırlığı ve alkol toleransına göre değişiklikler gösterebiliyor.
*Etil alkol zehirlenmelerinde baş dönmesi, konuşma bozukluğu, bilinç bulanıklığı, koordinasyon kaybı, bulantı, kusma olabilir. Bunun yanında daha ciddi vakalarda solunum yetmezliği, hipotermi (vücut ısısının düşmesi), bilinç kaybı görülebilir.
*Etil alkol zehirlenmesi tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilir. Etil alkol zehirlenmelerinde ilk yardımın hızlı ve doğru bir şekilde uygulanması hayati önem taşır.
