Son dönemin kötü bir alışkanlığı -ki özellikle kamu kurumlarından haber almak istediğinizde başınıza geliyor- gazetecilerin sorularına cevap verilmemesi. Öyle olunca, gazeteciler arka planda bir numara olduğunu düşünüp, bir takım varsayımlarda bulunabiliyor haklı olarak. Ancak bahsettiğim haberde, karşı taraf bankalar ve konu yaz başında bizzat bankacılardan bana gelmişti. Çünkü bu onlar için de sıkıntılı. Dolayısıyla cevap vermeyeceklerini sanmıyordum. Zaten o haber üzerine soru yolladım ve aşağıdaki bilgileri aldım. Bahsettiğim haberlerde (zaten bir kişi yapmış, diğerleri ondan almış), vatandaşların son dönemlerde ATM’lerde “Hizmet veremiyoruz” ya da “Para çekme işlemi yapılamıyor” mesajları ile karşılaştığından bahisle, şöyle varsayımlar ileri sürülüyor: Bankaların nakit çekim işlemlerini bilinçli olarak engellediğini öne sürenler var. Yine uzmanlara göre, bankalar, tüketicileri nakit kullanımı yerine kredi kartı harcamalarına yönlendirmeye çalışıyormuş.
Bankalar daha çok para kazanmaya elbette çalışıyorlardır. Ama yıllardır çalışmıyorlardı da son aylarda mı çalışıyorlar. Dolayısıyla olay bunlar değil; yaz başında bana ulaşan (ama eşimin sıkıntıları arasında ilgilenemediğim) bilgiler, Merkez bankasının 200 TL üstü banknot basmamasının, ATM’lere hem para ikmali, hem de çok kullanımdan kaynaklanan donanımsal sorunlara işaret ediyordu. Şimdi daha detaylıca bakalım. Bankaların fazla para kazanmaya çalıştığını, bazen yüksek komisyonlar aldığını filan ben de düşünüyorum. Ama bu komplo teorilerinden ziyade, ortada başka bir sorun var. Özetle bu sorunun kaynağı sadece TCMB’nin enflasyona uygun tedbir almamış olması ve hala “en büyük banknotun 200 TL olması.” Ya da başka deyişle, sorunun kaynağı “enflasyon”. Yani fiyatlar artar ve pahalılık katlarken, insanların ATM’lerden çekmeye çalıştığı para miktarı yükselirken, en büyüğü 200 TL olan banknotların bu para çekme işleminin hızına yetişememe sorunu var.
Şöyle analiz edelim, tedavüle girdiği 2009 yılında, yaklaşık 3 çeyrek altın alınabilen 200 TL’ye karşılık bugün 3 çeyrek altın (15 bin 57 TL) almak için 75 Tane 200 TL ve 3 tane 100 TL kullanmak gerekiyor. Enflasyonu buradan anlayın. Konuyu yeniden bankalara sordum; ATM’lerin yıllık kapasitesi 500 bin küpürmüş. Ama günümüzde bunu mecburen 1,4 milyon küpüre çıkarmışlar. Bankalar ATM’de kaset tabir ettikleri, çekilen paraların istiflendiği kutulara çeşitli büyüklükte paralar koyuyorlar. Şenol Babuşçu’nun tweetine göre, artık 50 TL altı konulmuyor. Bu durumda, kasetlere konulan 50-100-200 TL’ler yetersiz kalıyor ve bunların şube içinde ve dışında olanlara devamlı para ikmali yapılması gerekiyor. Bu ikmalin insan boyutu olduğu kadar, donanımın bu kadar çok kullanılmasının getirdiği sorunlar da mevcut.
