Fransa’nın en tanınmış entelektüellerinden sosyolog, filozof ve yazar Edgar Morin, 104 yaşında hayatını kaybetti.
Morin, Fransızlar tarafından ‘yüzyılın hafızası ve tüm Fransızların büyükbabası’ diye anılıyordu.
Vefatını eşi Sabah Abouessalam Morin duyurdu.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron dahil Morin’in vefatının ardından Fransa’nın birçok siyasi tanınmış siyasi figürü taziyelerini iletti.
Edgar Morin kimdir?
8 Temmuz 1921’de Paris’te Edgar Nahoum adıyla doğan Morin, Yunanistan’dan göç etmiş Yahudi bir ailenin çocuğuydu. Yahudi kimliğiyle tanımlanmayı reddetti; kendisini ‘Fransız, Akdenizli ve dünya vatandaşı’ olarak gördüğünü vurguladı.
1941’te Fransız Komünist Partisi’ne katılan Morin, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi işgaline karşı Fransız Direnişi’nde yer aldı. Bu dönemde kullandığı ‘Morin’ takma adı daha sonra resmi soyadı haline geldi.
Tarih, coğrafya ve hukuk eğitimi aldı. Savaş sonrası Almanyası’ndaki Fransız askeri yönetiminin propaganda faaliyetlerini yönetti, ardından gazetecilik yaptı ve sonrasında Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nde (CNRS) çalışmaya başladı.
‘Amerikancı’ sayılan bir gazetede yazı yazdığı için Komünist Partisi’nin öfkesini üzerine çekti ve partiden ihraç edildi. Yine de sol içinde etkili bir ses olmaya devam etti.
1961’de etnolog ve yönetmen Jean Rouch’la çektiği ‘Chronique d’un été (Bir Yaz Güncesi)’ adlı film, ‘cinema verité’ akımının öncüsü sayıldı. Film, sıradan genç Parislilerin günlük yaşamını anlatıyordu. 2013’te The New Yorker dergisi bu yapımı ‘gelmiş geçmiş en büyük, en cesur ve en özgün belgesellerden biri’ diye nitelemişti.
1970’lerden itibaren, dizginlenmemiş ekonomik büyümenin çevresel tehlikeleri konusunda uyarılar yapmaya başladı.
1982’de ‘Science avec conscience’ adlı eserini yayınladı ve ‘complex human (karmaşık insan)’ teorisini ilk kez ortaya koydu.
İsrail’in Filistinlilere muamelesini sert biçimde eleştirdi, 2002’deki bir yazısında ‘İsrailli Yahudilerin Filistinlileri gettolaştırdığını’ ve ‘aşağılanan, hor görülen, zulme uğrayan Yahudilerin şimdi Filistinlileri aşağılayıp hor gördüğünü, onlara zulmettiği’ni yazdı.
Bu yazı nedeniyle antisemitizm suçlamasıyla mahkum edildi ancak karar sonrasında bozuldu ve beraat etti. Süreç boyunca bazı Yahudi gruplar onu ‘kendinden nefret eden Yahudi’ olmakla itham etti.
Gördüğü evrensel saygının bir göstergesi olarak Morin, 2021’deki 100’üncü doğum gününde Macron’un davetlisi olarak akşam yemeğine kabul edildi.
Onlarca kitabı bulunan üretken bir yazar olan Morin’in son eseri 2025’te yayınlandı. İklim krizinin aciliyeti ve vahşi kapitalizmin yarattığı tahribat üzerine uyarıları zihinlerde derin izler bıraktı.
